Όταν η Γκρέτα Γκάρμπο αποφάσισε να εξαφανιστεί

Μια ιστορία για μια σταρ του Χόλιγουντ που ήθελε περισσότερο απ’ οτιδήποτε να μην την κοιτάζουν

Πώς η Γκρέτα Γκάρμπο κατάφερε να κρύβεται σε κοινή θέα

Για μια γυναίκα που έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα του Χόλιγουντ, η Γκρέτα Γκάρμπο πέρασε ένα μεγάλο μέρος της ζωής της προσπαθώντας να πετύχει ακριβώς το αντίθετο. Να περπατά στον δρόμο χωρίς να γυρίζουν κεφάλια, να μπαίνει σε ένα κατάστημα χωρίς να την ακολουθούν βλέμματα, να μπορεί απλώς να βγει από το σπίτι της χωρίς να γίνει μια ακόμα φωτογραφία.

Και επειδή το πρόσωπό της ήταν σχεδόν αδύνατο να ξεχαστεί, έπρεπε να βρει άλλον τρόπο.

Σιγά σιγά, άρχισε να εμφανίζεται διαφορετική. Μεγάλα γυαλιά έκρυβαν το πρόσωπό της, τα καπέλα κατέβαιναν όλο και πιο χαμηλά, τα παλτό έγιναν φαρδιά και τα ρούχα της απλά, σχεδόν απρόσωπα. Καμία σχέση με τη γυναίκα που λίγα χρόνια νωρίτερα το Χόλιγουντ έντυνε για να μην μπορείς να πάρεις τα μάτια σου από πάνω της. Μόνο που αυτή η αλλαγή δεν ήταν καθόλου τυχαία. Η Γκρέτα Γκάρμπο είχε αρχίσει ήδη να χρησιμοποιεί τη μόδα με έναν τρόπο που κανείς δεν περίμενε από μια σταρ του μεγέθους της. Όχι για να τραβήξει την προσοχή, αλλά για να ξεφύγει από αυτήν.

Όταν η Γκρέτα Γκάρμπο αποφάσισε να εξαφανιστεί

Ένα πρόσωπο πραγματικά αδύνατον να ξεχαστεί

Στα τέλη της δεκαετίας του ’20, η Γκρέτα Γκάρμπο ήταν ήδη παντού. Στις κινηματογραφικές αίθουσες, στα περιοδικά, στις φωτογραφίες που κυκλοφορούσε το τότε μεγαλύτερο κινηματογραφικό στούντιο του Χόλιγουντ - MGM για τις ταινίες της. Και όσο μεγάλωνε η καριέρα της, τόσο πιο αναγνωρίσιμη γινόταν και η εικόνα της. Τα λεπτά φρύδια, τα βαριά βλέφαρα, τα μαλλιά τραβηγμένα πίσω, το σχεδόν ανέκφραστο - αλλά ταυτόχρονα εκφραστικό βλέμμα, που δεν χρειαζόταν να δεις ολόκληρη φωτογραφία για να καταλάβεις ποια ήταν.

Ο βωβός κινηματογράφος εκέινη την εποχή βοήθησε πολύ σε αυτό. Χωρίς φωνή, το πρόσωπο έπρεπε να κάνει σχεδόν όλη τη δουλειά και το δικό της γέμιζε την οθόνη. Μετά ήρθε ο ομιλών κινηματογράφος και μαζί του μια καινούργια περιέργεια. Πώς ακουγόταν η Γκρέτα Γκάρμπο; Η MGM το εκμεταλλεύτηκε στην «Anna Christie» το 1930 με το περίφημο «Garbo talks!». Το κοινό που μέχρι τότε ήξερε κάθε γραμμή του προσώπου της θα άκουγε επιτέλους και τη φωνή της.

Μέσα σε λίγα χρόνια, η εικόνα της είχε γίνει τόσο γνωστή ώστε ακόμη και οι λεπτομέρειές της άρχισαν να αντιγράφονται. Το μακιγιάζ, τα φρύδια, τα μαλλιά, τα ρούχα της. Η Γκρέτα Γκάρμπο δεν ήταν πια μόνο μια ηθοποιός που πρωταγωνιστούσε σε επιτυχημένες ταινίες. Ήταν μια εικόνα που το Χόλιγουντ είχε μάθει να πουλά και το κοινό είχε μάθει να αναγνωρίζει αμέσως.

Το Χόλιγουντ έφτιαξε την Γκρέτα Γκάρμπο και εκείνη έκανε τα πάντα για να την εξαφανίσει

Όλη αυτή η εικόνα δεν φτιάχτηκε μόνη της. Η MGM κατάλαβε πολύ γρήγορα τη δύναμη που είχε η Γκρέτα Γκάρμπο στην κάμερα και γύρω της δούλεψαν μερικοί από τους ανθρώπους που ήξεραν καλύτερα από τον καθένα πώς φτιάχνεται μια σταρ. Ο διευθυντής φωτογραφίας Γουίλιαμ Ντάνιελς, που βρισκόταν πίσω από την κάμερα σε πολλές από τις ταινίες της, ο σπουδαίος καλλιτεχνικός διευθυντής της MGM Σέντρικ Γκίμπονς, υπεύθυνος για την εικόνα και τα σκηνικά δεκάδων παραγωγών του στούντιο, και ο σχεδιαστής κοστουμιών Έιντριαν έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτό που τελικά γνώρισε το κοινό ως «Garbo». Ακόμη και στις φωτογραφίες της, τίποτα δεν αφηνόταν πραγματικά στην τύχη.

Για περισσότερο από μία δεκαετία, πίσω από πολλά από τα διάσημα πορτρέτα της βρισκόταν ο φωτογράφος Κλάρενς Σίνκλερ Μπουλ, ένας από τους βασικούς φωτογράφους των σταρ της MGM. Τα ρούχα είχαν φυσικά τεράστιο μερίδιο σε όλο αυτό. Ο Έιντριαν, ένας από τους σημαντικότερους ενδυματολόγους του παλιού Χόλιγουντ, έντυσε την Γκρέτα Γκάρμπο σε μερικούς από τους πιο γνωστούς ρόλους της και βοήθησε να συνδεθεί το όνομά της με εκείνη τη δραματική, σχεδόν απόκοσμη κομψότητα που βλέπουμε ακόμη στις φωτογραφίες της. Μακριές γραμμές, εντυπωσιακά μανίκια, ψηλοί γιακάδες και φυσικά καπέλα που μπορούσαν να αλλάξουν ολόκληρο το πρόσωπο μέσα στο κάδρο.

Μερικά από αυτά υπάρχουν ακόμη στις συλλογές του Metropolitan Museum of Art, ανάμεσά τους καπέλα που σχεδίασε ο Έιντριαν για τη «Romance» το 1930 και την «Camille» το 1936. Μακριά από τις κάμερες, όμως, η εικόνα άλλαζε. Η Γκρέτα Γκάρμπο αγαπούσε τα παντελόνια και τις πιο χαλαρές, ανδρόγυνες γραμμές, πολύ πριν το ανδρόγυνο ντύσιμο γίνει κάτι συνηθισμένο στη γυναικεία γκαρνταρόμπα. Η προσωπική της ντουλάπα, μέρος της οποίας παρουσιάστηκε χρόνια αργότερα σε έκθεση στο Λονδίνο, αποκάλυψε μια γυναίκα αρκετά διαφορετική από τη σκοτεινή, glamorous φιγούρα που είχε μάθει να βλέπει το κοινό στην οθόνη.

Το 1941 ήρθε η «Two-Faced Woman». Ήταν η τελευταία ταινία που θα γύριζε ποτέ και η Γκρέτα Γκάρμπο ήταν μόλις 36 ετών.

«Δεν είπα ότι θέλω να είμαι μόνη»

Το «I want to be alone» κόλλησε στην Γκρέτα Γκάρμπο για δεκαετίες. Μόνο που η φράση ακουγόταν στην ταινία «Grand Hotel» του 1932 και ανήκε στην ηρωίδα που υποδυόταν. Το 1955, μιλώντας στο περιοδικό Life, η ίδια θέλησε να ξεκαθαρίσει τα πράγματα. «Δεν είπα ποτέ “θέλω να είμαι μόνη”», είπε. Η δική της φράση ήταν «I want to be let alone» - και ήθελε πραγματικά να την αφήνουν ήσυχη. Μια μικρή διαφορά στις λέξεις που έλεγε πολλά για τον τρόπο πουη ίδια ήθελε πλέον να ζει.

Η ζωή της μετά το Χόλιγουντ δεν ήταν εκείνη μιας γυναίκας κλεισμένης πίσω από τέσσερις τοίχους. Στη Νέα Υόρκη έκανε μεγάλες βόλτες με τα πόδια, ταξίδευε και συναντούσε ανθρώπους που ανήκαν στον στενό της κύκλο. Οι κάμερες και οι δημοσιογράφοι ήταν άλλο θέμα. Όσο περισσότερο προσπαθούσαν να τη φωτογραφίσουν, τόσο περισσότερο εκείνη προσπαθούσε να κρατήσει αυτή την πλευρά της ζωής της για τον εαυτό της.

Η σχέση της με τη μοναχικότητα είχε αρχίσει να φαίνεται πολύ πριν φύγει από το Χόλιγουντ. Το 1937, σε ένα από τα γράμματα που έστελνε στη στενή της φίλη, ηθοποιό και σεναριογράφο Σάλκα Φίρτελ, η Γκρέτα Γκάρμπο έγραφε από τη Σουηδία «Δεν πηγαίνω πουθενά, δεν βλέπω κανέναν». Λίγες γραμμές αργότερα γινόταν ακόμη πιο προσωπική. «Είναι δύσκολο και θλιβερό να είσαι μόνος, αλλά μερικές φορές είναι ακόμη πιο δύσκολο να είσαι με κάποιον».

Το συγκεκριμένο γράμμα βέβαια δεν ήταν το μοναδικό. Οι δυο γυναίκες αλληλογραφούσαν για δεκαετίες και 65 επιστολές που έστειλε η Γκρέτα Γκάρμπο στη Φίρτελ από το 1932 έως το 1973 ήρθαν πολλά χρόνια αργότερα στο φως. Ο Guardian, που δημοσίευσε αποσπάσματά τους το 2019, αποκάλυψε μέσα από αυτά μια πολύ πιο προσωπική πλευρά της γυναίκας που το Χόλιγουντ είχε ήδη αρχίσει να μετατρέπει σε μύθο.

Τα γυαλιά, τα καπέλα και το σχέδιο της Γκρέτα Γκάρμπο να περνά απαρατήρητη

Όσο η Γκρέτα Γκάρμπο προσπαθούσε να κρατήσει τις κάμερες μακριά από την προσωπική της ζωή, άρχισε να χρησιμοποιεί και τα ρούχα της προς αυτή την κατεύθυνση. Τα μεγάλα γυαλιά ηλίου και τα καπέλα που κατέβαιναν χαμηλά στο πρόσωπο έγιναν κομμάτι της καθημερινής της εικόνας και, σύμφωνα με τη δημοσιογράφο μόδας και συγγραφέα Μπρόνγουιν Κόσγκρεϊβ, λειτουργούσαν σαν πραγματική ασπίδα απέναντι στους φωτογράφους που την ακολουθούσαν.

Η Κόσγκρεϊβ το γνωρίζει και από την ίδια την ντουλάπα της. Το 2013 συνυπέγραψε την επιμέλεια της έκθεσης «Miss G: The Private World of Greta Garbo» στο Λονδίνο, όπου παρουσιάστηκαν προσωπικά της αντικείμενα και ρούχα, ανάμεσά τους τρία μαύρα ψάθινα καπέλα από τη δεκαετία του ’40. Μιλώντας τότε στον Guardian, εξήγησε ότι η Γκρέτα Γκάρμπο είχε επιστρατεύσει τα γυαλιά και τα καπέλα της ως προστασία από τους παπαράτσι, οι οποίοι την καταδίωκαν για μια φωτογραφία.

Στις βόλτες της στη Νέα Υόρκη το ντύσιμό της απείχε πολύ από την Γκρέτα Γκάρμπο που είχε γνωρίσει το κοινό στη μεγάλη οθόνη. Ένας από τους ανθρώπους που τη συνάντησαν ήταν ο Μανόλο Μπλάνικ. Χρόνια αργότερα θυμήθηκε στον Guardian ότι η Γκάρμπο περπατούσε συχνά στη Madison Avenue και μια μέρα στάθηκε μπροστά στη βιτρίνα του καταστήματός του, όπου είχαν βάλει κρουασάν για τη διακόσμηση. «Τι σπατάλη!», σχολίασε βλέποντάς τα. Ο Μπλάνικ θυμόταν ακόμη και τα παπούτσια της, ένα ζευγάρι καφέ, χαμηλά, δετά παπούτσια.

Το αστείο είναι ότι όσο εκείνη αφαιρούσε από πάνω της όλα όσα θύμιζαν σταρ του Χόλιγουντ, τόσο αυτά τα απλά κομμάτια άρχισαν να συνδέονται μαζί της. Τα γυαλιά, τα καπέλα, τα παντελόνια, τα χαμηλά παπούτσια. Η Γκρέτα Γκάρμπο ντυνόταν για να κυκλοφορεί χωρίς όλη εκείνη την προσοχή που την ακολουθούσε για χρόνια, αλλά ο κόσμος συνέχιζε να προσέχει τι φορούσε.

Η πραγματική ντουλάπα της Γκρέτα Γκάρμπο ήταν πολύ διαφορετική

Χρειάστηκε να ανοίξει η πραγματική της ντουλάπα για να δούμε πόσο διαφορετικά ντυνόταν η Γκρέτα Γκάρμπο όταν δεν υπήρχε κάμερα μπροστά της. Το 2010, η έκθεση «Greta Garbo. The Mystery of Style» του Μουσείου Salvatore Ferragamo παρουσίασε προσωπικά της ρούχα, παπούτσια και αξεσουάρ, μαζί με κοστούμια από τις ταινίες της. Ανάμεσα στα δικά της κομμάτια βρίσκονταν δημιουργίες των Βαλεντίνα, Εμίλιο Πούτσι και Ζιβανσί, όμως αυτό που ξεχώριζε ήταν κάτι πολύ πιο απλό. Η Γκάρμπο ήθελε να νιώθει άνετα μέσα στα ρούχα της.

Το βλέπουμε ακόμη και στα παπούτσια της. Ο Σαλβατόρε Φεραγκάμο σχεδίαζε ειδικά για εκείνη και ένα από τα μοντέλα που φόρεσε πρώτη πήρε το όνομα «Greta». Είχε μαλακή μύτη, χωρίς ραφές στο επάνω μέρος και μια απλή αγκράφα. Δίπλα του, στην έκθεση, βρίσκονταν ένα χαμηλό σανδάλι, μια βελούδινη μπαλαρίνα για το βράδυ και δετά παπούτσια. Το ίδιο το μουσείο περιγράφει τα σχέδια που δημιουργούσε ο Φεραγκάμο για μία από τις αγαπημένες του πελάτισσες με δύο λέξεις που μάλλον λένε πολλά για την ηθοποιό εκτός οθόνης - απλότητα και άνεση.

Η εικόνα γίνεται ακόμη καλύτερη στις περιγραφές της ίδιας έκθεσης. Η γυναίκα που στη μεγάλη οθόνη φορούσε τα θεαματικά κοστούμια του Χόλιγουντ εμφανίζεται τώρα στον δρόμο τυλιγμένη σε ένα αδιάβροχο, με το καπέλο χαμηλά στο μέτωπο και σκούρα γυαλιά. Το προσωπικό της στιλ, που κάποτε έμοιαζε τόσο απλό ώστε σχεδόν περνούσε απαρατήρητο, χαρακτηρίζεται σήμερα από το Μουσείο Ferragamo ως αυτό που θα αποκαλούσαμε μίνιμαλ.

Και δεν ήταν μόνο μίνιμαλ. Παντελόνια, ανδρικά πουκάμισα, μακριά σακάκια, καμπαρντίνες και πιο φαρδιές γραμμές είχαν θέση στην γκαρνταρόμπα της σε μια εποχή που αυτή η εικόνα απείχε αρκετά από εκείνη της χολιγουντιανής σταρ. Η Γκρέτα Γκάρμπο είχε αρχίσει να ντύνεται με έναν τρόπο που σήμερα δεν θα μας έκανε να γυρίσουμε το κεφάλι, αλλά τότε ήταν πολύ πιο ασυνήθιστος.

Μέχρι που μπήκε ανώνυμα στο ατελιέ του Αζεντίν Αλαΐα

Χρόνια μετά το Χόλιγουντ, η Γκρέτα Γκάρμπο μπήκε μια μέρα στο ατελιέ ενός νεαρού τότε Αζεντίν Αλαΐα χωρίς να αποκαλύψει ποια ήταν. Η ιστορία καταγράφεται σήμερα από το ίδιο το Fondation Azzedine Alaïa. Ο σχεδιαστής έφτιαξε για εκείνη παντελόνια και ανδρικά παλτό και η συνάντηση δεν έμεινε απλώς μια ωραία ιστορία από την καριέρα του. Σύμφωνα με το Ίδρυμα, τα ρούχα που δημιούργησε για την Γκάρμπο άφησαν διαρκή επίδραση στη δουλειά του.

Η ιστορία απέκτησε και δεύτερο κεφάλαιο πολλά χρόνια αργότερα. Όταν η προσωπική γκαρνταρόμπα της Γκρέτα Γκάρμπο βγήκε σε δημοπρασία το 2012, ο Αλαΐα αγόρασε πίσω ορισμένα από τα κομμάτια που είχε φτιάξει ο ίδιος για εκείνη. Τα παντελόνια και τα παλτό που κάποτε είχε παραγγείλει μια γυναίκα που μπήκε στο ατελιέ του προσπαθώντας να κρατήσει κρυφή την ταυτότητά της επέστρεψαν τελικά στον άνθρωπο που τα είχε σχεδιάσει.

Αυτά ακριβώς τα ρούχα ήταν που αποτύπωναν τη μεγάλη της αλλαγή. Το Χόλιγουντ την έντυνε για να μαγνητίζει τα βλέμματα όλων. Όταν όμως η Γκρέτα Γκάρμπο αποφάσισε να ντυθεί για τον εαυτό της, διάλεξε τα ανδρικά παλτό, τα παντελόνια, τα καπέλα και τα σκούρα γυαλιά - όχι για να κάνει μόδα, αλλά για να εξαφανιστεί. Η ειρωνεία; Προσπαθώντας να γίνει αόρατη, κατάφερε να δημιουργήσει ένα από τα πιο επιδραστικά και διαχρονικά στιλ στην ιστορία της μόδας