Όλοι οι μεγάλοι μόδιστροι που έδωσαν το όνομά τους σε οίκους μόδας που τώρα έχουνε γίνει brands, φεύγουν. Lagerfeld, Mugler, Armani, παλιότερα ο Versace.... Και τώρα, στις 19 Ιανουαρίου 2026, έφυγε ίσως ο τελευταίος εκείνης της εποχής που η μόδα δεν ήταν μία σουρεαλιστική δήλωση αβάν-γκαρντ τέχνης αλλά πραγματικό ρούχο, αληθινής chic elegance: ο Valentino Clemente Ludovico Garavani απεβίωσε στη Ρώμη, στο σπίτι του, «περικυκλωμένος από τα αγαπημένα του πρόσωπα», όπως ανακοίνωσε το ίδρυμά του. Η είδηση συγκίνησε την παγκόσμια κοινότητα της μόδας που έχασε τον άνθρωπο που συνέδεσε την παραδοσιακή haute couture και το σύγχρονο, παγκοσμιοποιημένο στιλ όπως το γνωρίζουμε σήμερα.
Από την πρώτη στιγμή που ο κόσμος γνώρισε το όνομα Valentino, το συνδύασε με μια λέξη: ομορφιά. Όχι η ρηχή, φευγαλέα ομορφιά των trends και των εποχιακών hits, αλλά μια βαθιά, αιωνόβια αισθητική αξία.
Ο Valentino ήταν ένας δημιουργός που δεν έτρεχε πίσω από τις τάσεις, αλλά πίστευε ότι τα ρούχα πρέπει να υπηρετούν “την ευγένεια της μορφής και την εσωτερική αρμονία του σώματος και της ψυχής” — ένα δόγμα που διαμόρφωσε όχι μόνο την τέχνη του, αλλά και την ίδια την haute couture του μεταπολεμικού κόσμου.
Από τη Voghera στην Παγκόσμια Σκηνή
Ο Valentino γεννήθηκε στις 11 Μαΐου 1932 στη μικρή πόλη Voghera στη βόρεια Ιταλία. Το όνομά του δεν ήταν τυχαίο: η μητέρα του θαύμαζε τον θρυλικό κινηματογραφικό εραστή του βωβού κινηματογράφου, τον μοιραίο Ροδόλφο Βαλεντίνο, και έτσι ο διάσημος couturier μεγάλωσε με μια πρώιμη ιδέα ότι η ομορφιά και η φαντασίωση θα ήταν μέρος της μοίρας του.
Η πρώτη του εμμονή με την ομορφιά και την ένδυση γεννήθηκε στα μεγάλα τραπέζια εργασίας των ατελιέ της θείας του, όπου ως παιδί έπαιζε με τα υφάσματα και τις κλωστές. Η τελική απόφαση δεν άργησε να έρθει: στα 17 του μετακόμισε στο Παρίσι, την πρωτεύουσα της μόδας, για να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών και στη Συνδικαλιστική Επιτροπή της Παρισινής Υψηλής Ραπτικής. Στο Παρίσι έμαθε τα βασικά της τέχνης κοντά σε θρύλους του εμπορικού και haute couture χώρου όπως οι Jean Dessès και Guy Laroche — μαθητείες που του έδωσαν την τεχνική αρτιότητα και πειθαρχία που αργότερα θα γίνονταν ο προσδιορισμός του στυλ του.
Η μεγάλη συνάντηση με τον Τζιανκάρλο Τζιαμέτι
Κανένα μεγάλο ρεκόρ στη μόδα δεν γράφεται μόνο από έναν άνθρωπο. Στην περίπτωση του Valentino, αυτός που έγινε ο συνεργάτης, σύμβουλος, και –σε μεγάλο βαθμό– η «επιχειρηματική ψυχή» του οίκου ήταν ο Τζιανκάρλο Τζιαμέτι — φίλος και σύντροφος της ζωής του για πάνω από τέσσερις δεκαετίες.
Η σχέση τους δεν ήταν απλώς επαγγελματική. Ήταν μια ένωση αντίθετων δυνάμεων: ο Valentino με την απεριόριστη αισθητική του φιλοδοξία, και ο Τζιαμέτι με την πρακτικότητα που χρειαζόταν κάθε δημιουργός για να επιβιώσει στον σκληρό κόσμο της παγκόσμιας μόδας. Μαζί έφεραν τον ιταλικό οίκο στη διεθνή ελίτ, κάνοντας τον Valentino σύνθημα κομψότητας στα κόκκινα χαλιά, στις βασιλικές αυλές και στα μεγάλα gala της δεκαετίας του 1960 και μετά.
Το κόκκινο χρώμα της Όπερας
Το χρώμα που έγινε το απόλυτο σύμβολο του οίκου — το “Valentino red” — δεν ήταν απλώς μια εμπορική ιδέα, αλλά μια αισθητική δέσμευση. Ο ίδιος θυμόταν ότι, σε μία επίσκεψη με την οικογένειά του στην Όπερα της Βαρκελώνης ως έφηβος, είδε δεκάδες κομψές κυρίες ντυμένες με εντυπωσιακά κόκκινα φορέματα και αντιλήφθηκε ότι αυτό το χρώμα κολακεύει.
Από εκείνη τη στιγμή το υιοθέτησε ως προσωπικό σύμβολο — και το αποτέλεσμα ήταν τόσο ισχυρό που καθιερώθηκε ως το χρώμα του οίκου. Το Valentino red έγινε μια αναγνωρίσιμη παλέτα που ο κόσμος ταύτισε με το πάθος, την αυτοπεποίθηση και την αψεγάδιαστη θηλυκότητα — όχι μια περιστασιακή τάση, αλλά μια κληρονομιά.
Η πρώτη μεγάλη αναγνώριση
Ο οίκος Valentino έκανε αμέσως αίσθηση στη διεθνή σκηνή. Η Ελίζαμπεθ Τέιλορ ήταν μία από τις πρώτες πελάτισσές του στα πρώτα του βήματα — και από εκεί, η φήμη του εξαπλώθηκε γρήγορα μεταξύ των κοινωνικών και καλλιτεχνικών ελίτ. Η σχέση του με την Τζάκι Κέννεντι-Ωνάση όμως ήταν καθοριστική: από τα φορέματα πένθους μετά τη δολοφονία του Τζον Φ. Κέννεντι μέχρι το περίφημο νυφικό για τον γάμο της με τον Αριστοτέλη Ωνάση, αυτά τα σχέδια δεν ήταν απλώς ρούχα — ήταν στιγμές που συγκλόνισαν την παγκόσμια αισθητική.
Καθώς οι δεκαετίες κυλούσαν, ο Valentino έγινε ο σχεδιαστής που «κοντράρει» το παλιό καθεστώς αλλά και τις νέες ανατροπές της μόδας. Δεν είναι ένας απλώς συντηρητικός παραδοσιακός couturier — εκείνο το είδος που υπερασπίζεται μόνον την τέχνη της υψηλής ραπτικής χωρίς να μιλάει σε κανένα άλλο κοινό. Ούτε είναι ένας ριζοσπάστης που επαναστατεί ενάντια στις αξίες της μόδας — όπως κάνουν designers που θέλουν να καταργήσουν κάθε «παλιά» έννοια κομψότητας.
Αντίθετα, ο Valentino βρέθηκε εκεί σαν μια σταθερή, διαχρονική φωνή που αναγνωρίζει και σέβεται την παράδοση, αλλά τη διατηρεί ζωντανή και σχετική μέσα στον σύγχρονο κόσμο της μόδας. Ενώ ο κόσμος στροβιλιζόταν γύρω από brand και marketing, εκείνος υπενθύμιζε ότι η μόδα είναι τέχνη και όχι επικοινωνία. Η κομψότητα των φoρεμάτων του — με φιόγκους, δαντέλες, και μια αίσθηση ρομαντικής αρμονίας — βρήκε πελάτισσες ανάμεσα σε βασίλισσες, πρωθυπουργούς, ηθοποιούς και γυναίκες που ήθελαν να ζουν μέσα στα ρούχα τους, όχι απλώς να τα φορούν.
La Fiesta (Άνοιξη/Καλοκαίρι 1959) — Η αρχή του Valentino red
Το πρώτο κόκκινο φόρεμα στη συλλογή του Valentino — γνωστό ως “La Fiesta”. Ήταν ένα strapless, μεσαίου μήκους φόρεμα από ντραπέ τούλι σε έντονο κόκκινο χρώμα, με απαλές γραμμές που τόνιζαν τη θηλυκή σιλουέτα. Αυτή η δημιουργία δεν ήταν απλώς ένα ρούχο· έγινε οπτική δήλωση και ήταν η πρώτη φορά που ο κόσμος έβλεπε το Valentino red να παίρνει πραγματική μορφή. Από εκεί και μετά κάθε συλλογή του οίκου έκρυβε και από τουλάχιστον ένα κομμάτι στο Κόκκινο του Valentino — το χρώμα έγινε υπογραφή και αργότερα απέκτησε δική του, επίσημη θέση στον πίνακα Pantone, με τις αποχρώσεις magenda και poppy να ενισχύουν την ιδέα ενός χρώματος που υπογραμμίζει το πάθος και την αυτοπεποίθηση.
Τζούλια Ρόμπερτς — Βραβεία Οσκαρ 2001: Το Μαύρο+λευκό του Valentino
Ίσως το πιο αναγνωρίσιμο φόρεμα του οίκου εκτός του κόκκινου: αυτό που φορούσε η Τζούλια Ρόμπερτς στην 73η τελετή των Βραβείων της Ακαδημίας στις 25 Μαρτίου 2001, όταν κέρδισε το Όσκαρ Α′ Γυναικείου ρόλου για την ταινία Erin Brockovich. Το μαύρο-λευκό Valentino ήταν μακρύ, ολόσωμο μαύρο με μια «λευκή γραμμή» που ξεκινούσε από το μπούστο σχηματίζοντας ένα ίσιο V, ενώ πίσω άνοιγε σε μια κομψή, ήρεμη ουρά από τούλι. Όπως θυμούνται οι ιστορικοί μόδας, το φόρεμα θεωρήθηκε από πολλούς ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές “τουαλέτες των Όσκαρ”όλων των εποχών, όχι μόνο λόγω της παρουσίας της Ρόμπερτς αλλά και επειδή προσέφερε μια σύγχρονη, καθαρή εκδοχή κλασικού στιλ, αν και δεν ήταν κόκκινο.
Τζάκι Κέννεντι Ωνάση — Μία κηδεία και ένας γάμος (1960s)
Η σχέση του Valentino με την Τζάκλιν Κέννεντι Ωνάση υπήρξε μια από τις πιο σημαντικές στον μακρόκοσμο της μόδας του 20ού αιώνα. Εκτός από το ότι φορούσε Valentino κατά τη διάρκεια της περιόδου πένθους για τον Τζον Φ. Κέννεντι, ήταν και η επιλογή της για το νυφικό του γάμου της με τον Αριστοτέλη Ωνάση το 1968. Το White Collection — δημιουργία του Valentino για τη συλλογή του 1968 — περιλάμβανε ένα λευκό φόρεμα με κεντητό μοτίβο στο σχήμα του γράμματος «V», που έγινε ένα από τα πιο εμβληματικά νυφικά στην ιστορία της μόδας.
Σκάρλετ Γιόχανσον σε φλογερό Valentino Red (2006)
Το 2006, σε μια πιο σύγχρονη red carpet στιγμή, η Σκάρλετ Γιόχανσον εμφανίστηκε μέσα σε ένα κολλητό κόκκινοφόρεμαValentino που αναδείκνυε τις καμπύλες και πρόσθετε μια σέξι ρευστότητα στην κίνηση της όταν περπατούσε. Αυτό το look έδειξε ότι ο Valentino δεν ήταν υπέρ του παλιομοδίτικου κλασικού αλλά μπορούσε να ενσωματώσει σύγχρονες, δυναμικές γραμμές δίχως να χάσει την αισθητική του dna.
Η vintage Valentino εμφάνιση της Ανν Χάθαγουέη (2025)
Στο WWD Honors 2025, η Ανν Χάθαγουέι επέλεξε να φορέσει μια vintage Valentino τουαλέτα από την Couture συλλογή του 2003 — ένα φόρεμα από σιφόν σε βαθύ κόκκινο και διακριτικά layers που έπεφταν σαν κύματα. Αυτή η εμφάνιση δεν ήταν μια απλή αναδρομή αλλά μια αναγνώριση της διαχρονικής δύναμης του αρχείου του οίκου Valentino.
Κλασική θηλυκότητα:Ζεντάγια και άλλες σταρ
Καθ’ όλη τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, σταρ του ύψους της Ζεντάγια, Νικόλ Κίντμαν, Γκουίνεθ Πάλτροου, Τζένιφερ Λόπεζ και άλλες έχουν επιλέξει Valentino red δημιουργίες για μεγάλες εμφανίσεις σε κινηματογραφικά φεστιβάλ, πρεμιέρες και εορταστικές βραδιές. Για παράδειγμα, η Zendaya έχει φορέσει φορέματα με έντονη σιλουέτα και ρεγιόν σιφόν, στολισμένα με ραφές και φιόγκους που δίνουν μια αισθητική ανάμειξη θηλυκού ρομαντισμού και σύγχρονου look. Αυτές οι εμφανίσεις εμπεριέχουν την ιδέα ότι το κόκκινο δεν είναι απλώς χρώμα αλλά μήνυμα ενσυναίσθησης — τόλμη, αυτοπεποίθηση, “είμαι εδώ”.
Εκτὀς από το κόκκινο: Κέιτ Μπλάνσετ στα Όσκαρ (2005)
Δεν είναι μόνο το κόκκινο που καθόρισε τις στιγμές του Valentino στο διεθνές στερέωμα της μόδας. Στις 26 Φεβρουαρίου 2005, η Κέιτ Μπλάνσετ φορούσε ένα κίτρινο φόρεμα του Valentino από μετάξι και ταφτά, όταν κέρδισε το Όσκαρ για το The Aviator. Το φόρεμα, με έναν ώμοκαι υφασμάτινη ζώνη sash κάτω από το μπούστο σε χρώμα βαθύ κόκκινο βουργουνδίας έδινε μια αίσθηση Χόλιγουντ δεκαετίας ‘30 που ταίριαζε απόλυταμε τον ρόλο της Μπλάνσετ: υποδυόταν την Κάθριν Χέπμπορν.
Στιλ, χρώμα και φιλοσοφία: Ο κόσμος του Valentino
Αν η ιστορία της μόδας είναι ένα μεγάλο καλειδοσκόπιο, ο Βαλεντίνο Γκαραβάνιi υπήρξε ο άνθρωπος που έβαλε το κόκκινο στο κέντρο αυτής της υπέροχης οφθαλμαπάτης — όχι ως απλή απόχρωση αλλά ως απόλυτη δήλωση ύπαρξης και ταυτότητας. Είτε πρόκειται για ντραπέ φορέματα υψηλής ραπτικής είτε για μεγάλης κλίμακας ready-to-wear δημιουργίες, το στίγμα του Valentino ήταν σαφές: επέμενε στη θηλυκότητα, στην αρμονία και στην κίνηση των ρούχων ως φυσική προέκταση του σώματος της γυναίκας.
Σε μια εποχή όπου οι τάσεις συχνά έρχονταν και παρέρχονταν με την ταχύτητα ενός κυκλώνα, ο Valentino επέλεγε να μιλά με “γραμμή”. Τα ρούχα του — από τα φορέματα μέχρι τα παλτό και τα κοστούμια — είχαν πάντα μια αίσθηση ισορροπίας και αρμονίας: δομημένα χωρίς να είναι άκαμπτα, ανάλαφρα χωρίς να είναι ατημέλητα. Ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία του ύφους του ήταν η χρήση ζορζέτ, μεταξωτών σιφόν, δαντέλας και περίτεχνων κεντημάτων, υλικά που κινούνταν και «ανάπνεαν» μαζί με τη γυναίκα που τα φορούσε. Αυτή η αίσθηση ευκίνητων, πλούσιων υλικών— συχνά με ασύμμετρες πιέτες, φιόγκους και λεπτομέρειες υψηλής ραπτικής — έκανε τα ρούχα του να μοιάζουν περισσότερο με αντικείμενα τέχνης σε κίνηση παρά με απλές ενδυμασίες.
Ο σχεδιαστής πίσω από τη μάσκα: εμφάνιση και αισθητική
Και εδώ φτάνουμε στον Valentino τον άνθρωπο — έναν δημιουργό που, όπως και οι δημιουργίες του, ήταν και ο ίδιος μια μορφή εμφανισιακής performance. Η σταθερή του εμφάνιση: υπέρκομψος, πάντα με κοστούμι, με διακριτικότατες υπερβολές (π.χ. πελώριες ποσέτ) και πάντα απολογητικά κεραμιδί στο μαύρισμά του από σολάριουμ, ενώ τα μαλλιά του, πάντα βαμμένα και κρεπαρισμένα δημιουργούσαν μία εικόνα ατσαλάκωτη και διακριτικά δραματική που έλεγε “μη με πλησιάζετε. Μόλις βγήκα από το hair salon”. Ήταν το δραματουργικό του στιλ. Μια ενεργή δήλωση και όχι ένα απλό πέπλο κοινωνικής αποδοχής.
Εδώ να κάνουμε μία μικρή, επιμελώς τοποθετημένη προσωπική μας παρατήρηση: πώς εμπιστεύεται κάποιος έναν άνθρωπο που εμφανίζεται με τόσο άκαμπτη, επιμελημένη εμφάνιση για να του πουλήσει chic και κομψότητα; Η απάντηση είναι ότι η κομψότητα δεν είναι ποτέ μόνο θέμα ρούχων — είναι μια συμφωνία ανάμεσα σε εμφάνιση, πρόθεση και ερμηνεία. Ο Valentino δεν φορούσε τα ρούχα του απλώς· τα ενσάρκωνε. Αυτό του έδινε την εξουσία να ορίζει τι σημαίνει να ντύνεσαι με αυτοπεποίθηση, όχι ως επίτευγμα, αλλά ως στάση ζωής. Κάποιοι θα πουν ότι οι υπερβολές στην προσωπικότητά του — η απόλυτη υπερπαραγωγή εμφάνιση — αποτελούν την ίδια την ουσία της haute couture: πρόκειται για ένα είδος θεάματος που, όταν ελέγχεται με ευφυΐα, γίνεται μέτρο αξιοπιστίας.
Ο Valentino δεν ήταν άμοιρος κριτικής. Στον κόσμο της μόδας καμιά πορεία δεν γράφεται χωρίς συγκρούσεις. Κάποιοι τον κατηγόρησαν ότι η αισθητική του ήταν παραδοσιακή, ή ότι δεν αγκάλιαζε πλήρως τις επαναστατικές τάσεις στα τέλη του 20ού και στις αρχές του 21ου αιώνα. Παρ’ όλα αυτά, η αφοσίωση του Valentino στην αρμονική απλότητα των γραμμών και στην αιώνια ομορφιά τον κράτησε στην κορυφή. Ήταν δύσκολο να τον κατηγορήσει κανείς για “οπισθοδρομικό”, αλλά ήταν ακόμα πιο δύσκολο να τον αμφισβητήσει όταν η δουλειά του απέδιδε τόση διαχρονική κομψότητα.
Η προσωπική ζωή του Valentino ήταν βαθιά συνδεδεμένη με τη δουλειά του — όχι γιατί ήταν ανοιχτά εκτεθειμένος στα φώτα της δημοσιότητας, αλλά γιατί η σχέση του με τον Τζιαμέτι ήταν μία από τις μακροβιότερες και πιο σταθερές συνεργασίες στον χώρο: σε μια βιομηχανία που συχνά οι “ιερείς” της ταυτίζονται με παροδικές σχέσεις, η δική τους εξέπεμπε μία σπάνια συντροφικότητα. Πάντως, παρά το γεγονός ότι η προσωπική ζωή του ήταν μία σεβαστή και ιδιωτική υπόθεση, υπήρξαν αναφορές για ερωτικές σχέσεις, όπως με την ηθοποιό Μαριλού Τολό — όμως η καρδιά και η δημιουργική του πυξίδα τον οδηγούσαν πάντα στον ίδιο άνθρωπο που στάθηκε δίπλα του για δεκαετίες.
Ο Valentino δεν αποσύρθηκε βιαστικά από τη μόδα. Το 2007 — σε ένα υπερπολυτελές τριήμερο γεγονός στη Ρώμη που θύμιζε γιορτή — γιόρτασε τα 45 χρόνια της καριέρας του και ανακοίνωσε ότι ήταν “η ώρα να πει αντίο”. Το τελευταίο του σόου έγινε στο Παρίσι, την πόλη όπου ξεκίνησαν όλα.
Μετά από την πώληση του οίκου σε επενδυτικά κεφάλαια — και με μία γενιά “creative directors” να συνεχίζουν το brand του —η κληρονομιά του Valentino μένει όχι σαν απλώς «πολλά όμορφα φορέματα». Πολλά ρούχα περνούν από μόδα σε μόδα, ξεχνιούνται, αντικαθίστανται, μένουν σε μουσειακές προθήκες ή σε ιδιωτικές συλλογές. Η δουλειά του Valentino όμως διατηρεί μια σταθερή και αναγνωρίσιμη αισθητική αξία — κάτι που υφίσταται πέρα από τις τάσεις και τις σεζόν.
Μια θρυλική πορεία 60 και πλέον ετών στην αρχιτεκτονική, που συνεχίζει να εξελίσσεται σήμερα στο γραφείο Vikelas Architects με τον γιο του, Αλέξη Βικέλα
Μια προσωπική συζήτηση μακριά από την επικαιρότητα για το οικονομικό-πολιτικό σκηνικό της μεταπολεμικής Ελλάδας και το αύριο της χώρας. Αφορμή το νέο του βιβλίο, «Ελλάδα 1953-2024 - Χρόνος και Πολιτική Οικονομία».
10°
