Γιατί πανικοβαλλόμαστε και αδειάζουμε τα ράφια πριν από τις κακοκαιρίες

Από το χαρτί υγείας της πανδημίας μέχρι το γάλα, τα αυγά και το ψωμί πριν από κάθε μεγάλη χιονοθύελλα, το φαινόμενο του panic-buying επανέρχεται σχεδόν μηχανικά κάθε φορά που οι προβλέψεις μιλούν για κακοκαιρία. Και όπως εξηγούν ειδικοί, δεν πρόκειται τόσο για λογική προετοιμασία όσο για φόβο – και λίγο κοινωνικό άγχος.

Σύμφωνα με τον καθηγητή συμπεριφορικής χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο Santa Clara, Χερς Σέφριν, το βασικό συναίσθημα που οδηγεί στις μαζικές αγορές είναι ο πανικός. «Ο φόβος μας κάνει υπερβολικά απαισιόδοξους. Όταν κυριαρχεί, αρχίζουμε να σκεφτόμαστε σε ακραίους όρους και να φανταζόμαστε τα χειρότερα σενάρια», εξηγεί. Έτσι, ακόμη κι αν μια κακοκαιρία δεν προμηνύει σοβαρές ελλείψεις, το μυαλό πηδά κατευθείαν στην επιβίωση.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο φόβος της στέρησης βασικών αγαθών – τροφής, νερού, θέρμανσης. Όμως υπάρχει και ένας δεύτερος, πιο υπόγειος φόβος: ότι «οι άλλοι θα έχουν προλάβει και εγώ όχι». Όπως λέει ο Σέφριν, πολλοί φοβούνται μήπως βρεθούν εκτός παιχνιδιού και νιώσουν αφελείς μπροστά σε φίλους και γείτονες που προνοήσαν.

Ρόλο παίζει και η λεγόμενη «μεροληψία διαθεσιμότητας»: όσο περισσότερο ακούμε και βλέπουμε εικόνες άδειων ραφιών, τόσο πιο πιθανό είναι να πιστέψουμε ότι η έλλειψη είναι πραγματική και άμεση. Αρκεί να δει κανείς ένα ράφι με χαρτί υγείας σχεδόν άδειο για να πάρει κι ο ίδιος «δυο πακέτα για καλό και για κακό», ακόμη κι αν δεν το είχε σκοπό.

Οι επιλογές των προϊόντων δεν είναι τυχαίες. Οι άνθρωποι αγοράζουν ό,τι έχουν συνδέσει στο μυαλό τους με παλαιότερες κρίσεις: γάλα, ψωμί, κονσέρβες, μπαταρίες. «Οι εικόνες που φέρνουμε στο μυαλό είναι το να πεινάσουμε ή να ξεμείνουμε από βασικά τρόφιμα», λέει ο Σέφριν. Και συχνά, ακόμη κι αν η απειλή είναι χιονοθύελλα, λειτουργούμε με τα αντανακλαστικά μιας παλιάς εμπειρίας από τυφώνα ή διακοπή ρεύματος.

Το πιο ειρωνικό στοιχείο είναι ότι το panic-buying τείνει να γίνεται αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Μπορεί να μην υπήρχε καμία πραγματική έλλειψη – μέχρι τη στιγμή που διαδόθηκε η φήμη ότι «έρχεται έλλειψη». Τότε οι καταναλωτές σπεύδουν να αγοράσουν περισσότερα από το συνηθισμένο και η έλλειψη τελικά δημιουργείται.

Και όσο περισσότερο συζητιέται το φαινόμενο, τόσο ενισχύεται. «Είναι απλώς ανθρώπινη φύση», καταλήγει ο Σέφριν.

Πηγή: USA TODAY