Γιατί μας εκνευρίζουν διαφορετικά πράγματα; Η επιστήμη απαντά
Γιατί κάτι τόσο απλό όσο το να «χωθεί» κάποιος σε μια ουρά μπορεί να θεωρείται κοινωνικό έγκλημα σε μία χώρα και σχεδόν αδιάφορο σε μια άλλη; Νέα έρευνα επιχειρεί να δώσει απάντηση, εισάγοντας την έννοια των «ηθικών γευστικών καλύκων» — ενός άτυπου συστήματος που καθορίζει τι μας εξοργίζει και τι όχι.
Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Interface, κάθε κοινωνία αναπτύσσει διαφορετικές «ευαισθησίες» απέναντι σε ζητήματα ηθικής όπως πχ αυτό μιας ουράς. Αυτές σχετίζονται με αξίες όπως η δικαιοσύνη, η πίστη στην ομάδα, ο σεβασμός στην εξουσία, η «καθαρότητα» και η αποφυγή βλάβης.
Η έρευνα βασίστηκε σε δεδομένα της περιόδου 2017–2022 και κατέγραψε σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, το 88% των πολιτών θεωρεί τη φοροδιαφυγή αδικαιολόγητη, ποσοστό υψηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ (80%) και πολύ υψηλότερο από των Φιλιππίνων (52%). Ωστόσο, όταν πρόκειται για εισιτήρια στα μέσα μεταφοράς, οι Βρετανοί εμφανίζονται πιο ανεκτικοί: το 24% θεωρεί ότι η εισιτηριοδιαφυγή είναι μερικές φορές δικαιολογημένη — διπλάσιο ποσοστό από τη Γερμανία και υπερτριπλάσιο από την Κίνα.
Οι ερευνητές εξηγούν ότι οι κοινωνίες λειτουργούν όπως οι διαφορετικές κουζίνες: όπως αλλάζουν οι γεύσεις, έτσι αλλάζουν και οι «ηθικές προτιμήσεις». Σε κάποιες χώρες δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ατομική βλάβη και τη δικαιοσύνη, ενώ σε άλλες στην κοινωνική συνοχή, την ιεραρχία και τις παραδόσεις.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ακόμη και μικρές καθημερινές συμπεριφορές —όπως το να μιλάει κάποιος δυνατά στο τηλέφωνο ή να τραγουδά σε ένα λεωφορείο— να προκαλούν διαφορετικές αντιδράσεις. Εντυπωσιακό είναι ότι, σύμφωνα με τη μελέτη, οι στάσεις μιας κοινωνίας σε μεγάλα ηθικά ζητήματα, όπως η ευθανασία, μπορούν να προβλέψουν με ακρίβεια άνω του 75% τη στάση της και απέναντι σε τέτοιες καθημερινές συμπεριφορές.
Οι λεγόμενοι «ηθικοί κάλυκες» χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες: εκείνους που σχετίζονται με τη βλάβη και τη δικαιοσύνη —και αφορούν κυρίως το άτομο— και εκείνους που συνδέονται με την πίστη, την εξουσία και την «καθαρότητα», οι οποίοι επηρεάζουν περισσότερο το κοινωνικό σύνολο.
Πώς ένα δημοσίευμα για την ιδιωτική ζωή του συζύγου της πρώην υπουργού εκτόξευσε έναν άγνωστο όρο στις αναζητήσεις
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, κοινωνίες που δίνουν έμφαση στη δεύτερη κατηγορία τείνουν να κρίνουν πιο αυστηρά συμπεριφορές όπως οι δημόσιες εκδηλώσεις τρυφερότητας, ενώ εκείνες που επικεντρώνονται στην πρώτη αντιδρούν πιο έντονα σε ζητήματα όπως η κακοποίηση ή η αντικοινωνική συμπεριφορά.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η αγανάκτηση δεν είναι απόλυτη — είναι πολιτισμικά διαμορφωμένη. Και τελικά, αυτό που για κάποιον είναι αγένεια, για κάποιον άλλον μπορεί να είναι απλώς… καθημερινότητα.
Πηγή: The Times
Τα πιο διαβασμένα άρθρα του Look μια φορά την εβδομάδα στο mail σου! Εγγράψου εδώ >>>
Περιγράφηκε από ειδικούς ως «σπηλιά του Αλαντίν»
