Τελικά οι άντρες της Gen Z δεν είναι τόσο προοδευτικοί όσο νομίζαμε;

Πολιτική ορθότητα, «εκπαίδευσε τον γιο σου», cancel culture, woke και άλλα πολλά «κινήματα» τα οποία ανακάλυψε η Gen Z για να τρίψει στις υπόλοιπες γενιές την ηθική της ανωτερότητα στη μούρη. Αυτό που δεν περιμέναμε λοιπόν είναι πως το 1/3 των αντρών της Γενιάς Z πιστεύει πως ο άντρας πρέπει να έχει τον τελευταίο λόγο το σπίτι. Καλά είμαστε; Καλά είμαστε!

Όλο αυτό, λοιπόν, είναι κάπως αντιφατικό, ειρωνικό και προσωπικά το βρίσκω απολαυστικό. Τα δεδομένα που είχαμε μέχρι τώρα στο μυαλό μας για τη Γενιά Ζ ήταν πως μεγάλωσε στην τεράστια κοινότητα του TikTok (δεν ξέρω αν αυτό ήταν τελικά καλό ή κακό – μάλλον κακό), της συμπερίληψης, του cancel culture και των ατελείωτων συζητήσεων με τον δείκτη τεντωμένο για συγκατάθεση και ισότητα. Οπότε είναι κάπως κωμικοτραγικό το γεγονός ότι κλείνουν το μάτι σε απόψεις του τύπου «η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα».

Η Gen Z που μεγάλωσε με το woke δείχνει πιο συντηρητική από ποτέ

Σύμφωνα με διεθνή έρευνα της Ipsos και του Global Institute for Women’s Leadership, σχεδόν ένας στους τρεις άντρες της Gen Z πιστεύει ότι η γυναίκα πρέπει να «υπακούει» στον άντρα της, ενώ το ίδιο ποσοστό θεωρεί ότι ο άντρας πρέπει να έχει τον τελευταίο λόγο στις σημαντικές αποφάσεις μέσα σε μια σχέση. Κι αν αυτό δεν σου φαίνεται αρκετά ανατρεπτικό, έρχεται και η συνέχεια: οι νεότεροι άντρες εμφανίζονται πιο συντηρητικοί από τους Βaby Βoomers, δηλαδή από εκείνους που μεγάλωσαν σε πολύ πιο παραδοσιακά κοινωνικά περιβάλλοντα.

Ειλικρινά, κάτι περίεργο συμβαίνει μ’ αυτή τη γενιά. Έχει αλλάξει τρομακτικά τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμασταν και λειτουργούσαμε –άλλες φορές προς το καλύτερο κι άλλες προς το χειρότερο–, όμως υπάρχει μια σύγχυση. Έχουν κάποιες αρνητικές πρωτιές, όπως εκείνη της ελλιπούς μόρφωσης, όμως το να είναι βαθιά συντηρητικοί δεν είναι μια πρωτιά που περιμέναμε.

Οι νέοι άντρες ανάμεσα στην ισότητα και την ανασφάλεια

Ίσως είναι επειδή η Gen Z είναι μια γενιά που μεγαλώνει μέσα σε αντικρουόμενα αφηγήματα. Από τη μία, η δημόσια σφαίρα –media, εκπαίδευση, pop culture– προωθεί την ισότητα των φύλων ως κάτι αυτονόητο. Από την άλλη, η καθημερινή εμπειρία πολλών νέων, ειδικά αντρών, είναι πολύ πιο θολή, πιο αγχωτική και λιγότερο «χειροπιαστή» σε όρους ρόλων και ταυτότητας. Με λίγα λόγια, μάλλον οι Gen X γονείς, θέλοντας να αποφύγουν την καταπίεση και τον συντηρητισμό που υπέστησαν οι ίδιοι μεγαλώνοντας, ανέθρεψαν παιδιά που είναι κάπως μπερδεμένα.

Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα και στα ίδια τα στοιχεία της έρευνας. Οι άντρες της Gen Z είναι ταυτόχρονα πιο πιθανό να θεωρούν ελκυστικές τις επιτυχημένες γυναίκες, αλλά και να πιστεύουν ότι μια γυναίκα δεν πρέπει να φαίνεται και… «πολύ ανεξάρτητη». Υποστηρίζουν την ισότητα, αλλά δυσφορούν με τις πρακτικές της συνέπειες. Θέλουν μια σύντροφο δυναμική, αλλά όχι τόσο ώστε να απειλεί τον δικό τους ρόλο. Είναι, με άλλα λόγια, η γενιά που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο κόσμους χωρίς να έχει ξεκάθαρο manual. Μου θυμίζει λίγο το «Ο τέλειος άντρας» του Τσαλίκη, απλά με κοινωνικούς ρόλους.

Ας μιλήσουμε με αριθμούς
Σχεδόν ένας στους τέσσερις (24%) θεωρεί ότι οι γυναίκες δεν θα πρέπει να προβάλλουν έντονα την ανεξαρτησία ή την αυτάρκειά τους, ποσοστό διπλάσιο από εκείνο των Βaby Βoomers, των οποίων μόλις το 12% συμμερίζεται αυτή την άποψη.

Αντίστοιχες διαφοροποιήσεις καταγράφονται και στις αντιλήψεις γύρω από τη σεξουαλικότητα. Περίπου το 21% των νεαρών αντρών πιστεύει ότι μια «πραγματική γυναίκα» δεν θα έπρεπε να κάνει εκείνη την πρώτη κίνηση στο σεξ, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στους άντρες των Βaby Βoomers περιορίζεται στο 7%.

Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από τους μισούς άντρες της Gen Z (59%) δηλώνουν ότι αισθάνονται πως από τους άντρες ζητούνται υπερβολικά πολλά στο πλαίσιο της προώθησης της ισότητας των φύλων. Στους Βaby Βoomers το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο, στο 45%. Αντίστοιχα, στις γυναίκες τα ποσοστά διαμορφώνονται στο 41% για την Gen Z και στο 30% για τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Η Χίτζονγκ Τσανγκ, που ηγήθηκε της έρευνας, επισημαίνει ότι, παρά τη γενική στήριξη στην ισότητα, όταν εξετάζουμε πιο συγκεκριμένες στάσεις –ποιος αποφασίζει, ποιος φροντίζει, ποιος «οφείλει» τι–, οι απόψεις γίνονται αισθητά πιο παραδοσιακές. Κι εδώ μπαίνει ένας κρίσιμος παράγοντας: το αίσθημα απώλειας. Πολλοί νέοι άντρες νιώθουν ότι το έδαφος κάτω απ’ τα πόδια τους κινείται πιο γρήγορα απ’ όσο μπορούν να προσαρμοστούν. Το 59% δηλώνει ότι «ζητούνται πάρα πολλά» από τους άντρες για να υποστηρίξουν την ισότητα, ενώ αυξάνεται και το ποσοστό όσων πιστεύουν ότι «τα δικαιώματα των γυναικών έχουν προχωρήσει αρκετά».

Αυτό το συναίσθημα δεν προκύπτει στο κενό. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες γενιές, οι σημερινοί νέοι άντρες μεγαλώνουν σ’ ένα περιβάλλον οικονομικής επισφάλειας, όπου οι παραδοσιακοί δείκτες «επιτυχίας» –σταθερή δουλειά, ιδιοκτησία, ρόλος παρόχου– είναι πιο δύσκολο να επιτευχθούν. Όπως σημειώνει η Τσανγκ στον Guardian, παλαιότερα η αρρενωπότητα μπορούσε να εκφραστεί μέσα από τον ρόλο του «κουβαλητή». Σήμερα, αυτό το μοντέλο έχει αποδυναμωθεί, χωρίς ωστόσο να έχει αντικατασταθεί από κάτι εξίσου σαφές. Το αποτέλεσμα είναι ένα είδος ταυτότητας σε εκκρεμότητα: οι παλιοί ρόλοι δεν λειτουργούν, οι νέοι δεν έχουν ακόμη πάρει καν μορφή.

Ο Άντριου Τέιτ, τα social media και η επιστροφή των παραδοσιακών ρόλων

Κι εκεί ακριβώς βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν πιο συντηρητικά αφηγήματα. Όχι απαραίτητα επειδή οι νέοι άντρες «επιστρέφουν» συνειδητά στο παρελθόν, αλλά επειδή αναζητούν κάτι σταθερό μέσα σε μια περίοδο αβεβαιότητας. Έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλοντα υπερβολικής αυτοέκφρασης και λιγότερης καθοδήγησης. Επίσης, όπως είναι λογικό, τα social media παίζουν κι εδώ καθοριστικό ρόλο. Ο Ρόμπερτ Γκριμ, επικεφαλής πολιτικής έρευνας της Ipsos Γερμανίας, εξηγεί ότι οι αλγόριθμοι ευνοούν το ακραίο και το απλοϊκό: σαφή μηνύματα, ξεκάθαρες ιεραρχίες, έντονες αντιπαραθέσεις. Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον, φιγούρες όπως ο Άντριου Τέιτ ή το αισθητικό ρεύμα των «tradwives» αποκτούν απήχηση, προσφέροντας μια «εύκολη» εξήγηση του κόσμου: οι άντρες έτσι, οι γυναίκες αλλιώς, κι όλα μπαίνουν στη θέση τους.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η απλότητα είναι παραπλανητική. Και εντέλει περιοριστική για όλους. Όπως τονίζει η Τζούλια Γκίλαρντ, πρόεδρος του Global Institute for Women's Leadership, οι νέοι άντρες που υιοθετούν αυτές τις αντιλήψεις δεν επιβάλλουν μόνο περιορισμούς στις γυναίκες, αλλά και στον ίδιο τους τον εαυτό. Όταν ένα σημαντικό ποσοστό θεωρεί ότι ένας άντρας δεν πρέπει να εκφράζει συναισθήματα (το 30% των αντρών της Gen Z θεωρεί ότι δεν πρέπει να λένε «σ’ αγαπώ» στους φίλους τους, έναντι 20% των Baby Boomers και 21% των γυναικών της ίδιας γενιάς) ή ότι η φροντίδα των παιδιών τον καθιστά λιγότερο «αρρενωπό» (20% Gen Z σε σχέση με το 8% των Βaby Βoomers), τότε μιλάμε για ένα μοντέλο ανδρισμού εξαιρετικά στενό και ασφυκτικό. Ένα μοντέλο που δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες, αλλά επιβιώνει επειδή προσφέρει μια ψευδαίσθηση βεβαιότητας. Αναλογιστείτε απλά πως αυτό το πρότυπο άντρα έχει επιβιώσει χιλιάδες χρόνια.

Αξίζει επίσης να σταθούμε σε ένα λιγότερο προφανές εύρημα της έρευνας: τη διάσταση ανάμεσα σ’ αυτό που οι άνθρωποι πιστεύουν προσωπικά και σ’ αυτό που νομίζουν ότι περιμένει η κοινωνία απ’ αυτούς. Πολλοί ερωτώμενοι δηλώνουν πιο προοδευτικές προσωπικές απόψεις απ’ ό,τι υποθέτουν ότι είναι οι κοινωνικές νόρμες. Με άλλα λόγια, υπάρχει μια συλλογική παρεξήγηση: οι άνθρωποι προσαρμόζονται σε έναν «κανόνα» που συχνά υπερεκτιμούν ως προς τη δύναμή του. Αυτό το perception gap ενισχύει τη διατήρηση πιο παραδοσιακών προτύπων, ακόμη κι όταν δεν είναι τόσο βαθιά ριζωμένα όσο νομίζουμε.

Οπότε, επιστρέφουμε στο αρχικό ερώτημα: Πώς γίνεται η πιο politically correct γενιά να εμφανίζει τέτοιες συντηρητικές τάσεις; Ίσως γιατί η «πολλή» πολιτική ορθότητα και το πολύ woke δεν μας απελευθέρωσε τελικά και τόσο. Το αντίθετο μάλιστα. Λειτούργησε ως εμπειρία ελέγχου και ανελευθερίας. Δεν ώθησε τελικά και τόσο κόσμο στο να απελευθερωθεί, να αποδεχτεί, να γίνει ένα και να πέφτουν από τον ουρανό λουλούδια και ουράνια τόξα – περίεργο! Η ιστορία μάς έχει μάθει ότι η επιβολή έχει και αντίδραση και δυστυχώς δεν ξέρεις πού θα πέσει το μπαλάκι.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Gen Z γίνεται (απαραίτητα) συντηρητική. Σημαίνει ότι βρίσκεται σε μια φάση διαπραγμάτευσης. Είναι μια γενιά που έχει μεγαλώσει με περισσότερες ελευθερίες από ποτέ, αλλά και με μεγαλύτερη αβεβαιότητα για το πώς θα τις διαχειριστεί. Θέλει να ξεφύγει από τα στερεότυπα, αλλά ταυτόχρονα αναζητά δομή και πλαίσιο.

Αυτή η ταλάντωση ανάμεσα στην ισότητα και τον συντηρητισμό μπορεί στο τέλος να οδηγήσει σε μια καινούργια συνθήκη. Σε μια ισορροπία ρόλων με σύγχρονα και παλαιά στοιχεία, όπου ο συντηρητισμός δεν είναι πάντα ο κακός της υπόθεσης και η πρόοδος δεν είναι πάντα το Άγιο Δισκοπότηρο. Οι ρόλοι δεν είναι δεδομένοι. Είναι ρευστοί.

Το επίκεντρο πρέπει να είναι η ισότητα. Πρώτη φορά στην ιστορία οι άνθρωποι βρίσκονται τόσο κοντά. Όμως, αν ένα σημαντικό κομμάτι των νέων αντρών νιώθει ότι δεν χωράει σ’ αυτή τη νέα πραγματικότητα, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο δικό τους. Είναι και δικό μας.