Μήπως καθαρίζεις υπερβολικά το σπίτι σου;

Έχεις ακούσει για το «μικροβίωμα» του εντέρου ή του δέρματος: το σύνολο των μικροοργανισμών, βακτηρίων, ιών, μικροβίων που ζουν μέσα και πάνω σου. Ήξερες όμως ότι και το σπίτι σου έχει το δικό του μικροβίωμα που επηρεάζει εξίσου την υγεία και ευημερία σου;

Πράγματι, το σπίτι είναι κι αυτό ένας «ζωντανός» οργανισμός, απείρως σύνθετος, με τα δικά του… βακτήρια και μικρόβια.

Είναι ενδιαφέρον ότι, όσα περισσότερα είδη μικροοργανισμών υπάρχουν στο περιβάλλον σου, τόσο το καλύτερο. Χρειάζεσαι τα μικρόβια όσο κι εκείνα εσένα. Η ποικιλομορφία όχι μόνο ενδυναμώνει το ανοσοποιητικό, αλλά μειώνει και την πιθανότητα εμφάνισης άσθματος και αλλεργιών, ιδιαίτερα στα μικρά παιδιά.

Μήπως, λοιπόν, λίγο… λιγότερο καθάρισμα είναι καλύτερο για το σπίτι και για σένα;

Τι περιλαμβάνει το μικροβίωμα του σπιτιού;

Τα «καλά», τα «κακά» και τα απλώς… «άσχημα»

Ένα αόρατο μικροοικοσύστημα από δυναμικές μικροβιακές κοινότητες που αναπτύσσονται -και ακμάζουν- χάρη στους ενοίκους του (ανθρώπους και κατοικίδια), το εξωτερικό περιβάλλον (έδαφος, αέρα, φυτά) και εσωτερικές πηγές (τρόφιμα, συστήματα νερού, επιφάνειες). Ένα «μείγμα» από καλά και ωφέλιμα μικρόβια, από δυνητικά επιβλαβή και απλώς «άσχημα» και ουδέτερα:

Τα «καλά»
Συνήθως κάνουν ποδαρικό είτε από το εξωτερικό περιβάλλον ή από ζυμώσεις τροφίμων που ήδη υπάρχουν στο σπίτι -όπως τα lactobacillus και bifidobacterium- και είναι αυτά που «εκπαιδεύουν» και δυναμώνουν το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα.

Τα «κακά»
Πιθανοί παθογόνοι οργανισμοί που μπορούν να προκαλέσουν λοιμώξεις, αναπνευστικά προβλήματα ή αλλεργικές αντιδράσεις. Στους συνήθεις υπόπτους συγκαταλέγονται οι staphylococcus aureus, E. Coli, μούχλα… Μπορεί κάποιος να εμφανίσει αλλεργική αντίδραση είτε στα σπόρια της μούχλας είτε σε ορισμένες τοξίνες που παράγουν αυτοί οι οργανισμοί.

Τα «άσχημα»
Τα περισσότερα μικρόβια του εσωτερικού χώρου είναι ουδέτεροι και ακίνδυνοι «περαστικοί» που απλώς καταλαμβάνουν χώρο, αν και συμβάλλουν και αυτά με τον τρόπο τους στη συνολική μικροβιακή κοινότητα του σπιτιού. Εδώ ανήκουν για παράδειγμα βακτήρια από το περιβάλλον (από το έδαφος ή το νερό).

Τι επηρεάζει το μικροβίωμα του σπιτιού;

Η μικροβιακή κοινότητα του σπιτιού σου δεν είναι τυχαία. Διαμορφώνεται από… εσένα πρωτίστως, τον τρόπο ζωής σου, τα καθαριστικά που χρησιμοποιείς, αλλά και από το περιβάλλον και το κλίμα.

Οι «ένοικοι»
Οι άνθρωποι «αποβάλλουν» περίπου 10 εκατομμύρια βακτήρια την ώρα, πολλά από τα οποία προέρχονται από το δέρμα και την αναπνοή. Ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε ένα σπίτι, οι επισκέπτες και η συχνότητα των επισκέψεων, επηρεάζουν το μικροβίωμά του. Αν υπάρχουν κατοικίδια, η μικροβιακή ποικιλότητα αυξάνεται σημαντικά. Η μεγαλύτερη ποικιλία συνήθως είναι θετική για το ανοσοποιητικό σύστημα…

Η «ρουτίνα» του σπιτιού
Περιλαμβάνει συνήθειες όπως το καθάρισμα, τον αερισμό των χώρων, το πόσο συχνά ανοίγουν τα παράθυρα, το μαγείρεμα και την καθημερινότητα στην κουζίνα, τη γενικότερη συντήρηση του σπιτιού.

Αερισμός
Το άνοιγμα των παραθύρων αφήνει να μπουν στο σπίτι μικροοργανισμοί από το εξωτερικό περιβάλλον, ενώ οι χώροι που είναι κλειστοί και βασίζονται μόνο στον κλιματισμό τείνουν να φιλοξενούν περισσότερα βακτήρια που σχετίζονται με τον άνθρωπο. Στην κατηγορία των μυκήτων ειδικότερα, υπάρχουν είδη που προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον και άλλα που σχετίζονται με τα επίπεδα υγρασίας μέσα στο σπίτι. Οι μύκητες του εσωτερικού χώρου είναι συχνά πιο επιβλαβείς.

Τοποθεσία
Τα σπίτια σε αγροτικές περιοχές ή κοντά στη «φύση», έχουν διαφορετικό μικροβιακό προφίλ από τα διαμερίσματα σε πολυώροφα κτίρια μέσα στην πόλη. Η γεωγραφική τοποθεσία και η εγγύτητα σε πράσινους χώρους επηρεάζουν την ποικιλομορφία των μικροβίων.

Κλίμα
Οι κλιματικές ζώνες με διαφορετικά επίπεδα υγρασίας φιλοξενούν διαφορετικά είδη μικροοργανισμών. Ορισμένα παθογόνα χρειάζονται υψηλή υγρασία, ενώ άλλα ευδοκιμούν σε ξηρό περιβάλλον. Επίσης, το αν ένα σπίτι έχει υποστεί ζημιές από νερό, αυτό επηρεάζει σημαντικά το μικροβίωμά του.

Γιατί η ισορροπία μικροβίων μπορεί να είναι πιο σημαντική από την απόλυτη καθαριότητα;

Η ιδέα ότι το υπερβολικό καθάρισμα ή απολύμανση του σπιτιού μπορεί να είναι επιβλαβής είναι γνωστή ως «Θεωρία Υγιεινής» (Hygiene Hypothesis). Σύμφωνα με αυτή, η χρήση ισχυρών αντιβακτηριακών/απολυμαντικών καθαριστικών παντού, σκοτώνει τα πιο «αδύναμα» και ακίνδυνα βακτήρια και, θεωρητικά, αφήνει χώρο για πιο ανθεκτικά και δυνητικά επιβλαβή στελέχη. Η ίδια θεωρία συνδέεται επίσης συχνά με το «σε τι» επιτρέπουμε στα παιδιά μας να εκτίθενται, υποστηρίζοντας ότι, η έκθεση ή η έλλειψη έκθεσης σε ποικιλία μικροοργανισμών, ειδικά στην παιδική ηλικία, μπορεί να εμποδίσει το ανοσοποιητικό σύστημα να μάθει να διακρίνει ανάμεσα σε πραγματικές απειλές και ακίνδυνα ερεθίσματα, όπως η γύρη ή οι τρίχες κατοικιδίων, οδηγώντας έτσι σε αυξημένα ποσοστά αλλεργιών και άσθματος. Ωστόσο, αν και η θεωρία εξηγεί τη γενική ιδέα, δεν ισχύει καθολικά και δεν προσφέρει μια πλήρως τεκμηριωμένη απάντηση στους κινδύνους των λοιμώξεων. Για παράδειγμα, η «θεωρία  υγιεινής» δεν θα σε προστάτευε από  μολυσματικούς παράγοντες όπως ο COVID-19 ή ο νοροϊός.

Τι είναι, λοιπόν, καλύτερο να κάνεις;

Αντί να καθαρίζεις μανιωδώς κάθε επιφάνεια, γωνία και σπιθαμή του σπιτιού, εντοπίζεις τις βασικές οδούς μετάδοσης επιβλαβών μικροβίων και παρεμβαίνεις στα σημεία, επιλέγοντας και τις κατάλληλες στιγμές να το κάνεις, που έχουν πραγματικά σημασία. Η ιδέα πίσω από τη «στοχευμένη» υγιεινή είναι να επιτυγχάνεται μέγιστη προστασία από επικίνδυνα μικρόβια, ενώ παράλληλα να επιτρέπεται η φυσιολογική έκθεση σε κατά βάση ακίνδυνους μικροοργανισμούς -κάτι που αποτελεί σημαντικό μέρος της ανάπτυξης ενός αναγκαίου, ποικιλόμορφου μικροβιώματος στο σώμα σου που βοηθά στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης άλλων παθήσεων. 

Η σωστή προσέγγιση είναι να ξέρεις πότε πρέπει να καθαρίσεις κάτι, που να χρησιμοποιήσεις απολυμαντικά προϊόντα και πώς.

Με άλλα λόγια…

Καθάριζε με μέτρο
Ο τακτικός καθαρισμός είναι σημαντικός, αλλά πρέπει να δίνεις έμφαση στη στοχευμένη υγιεινή: καθάριζε κυρίως τις επιφάνειες που αγγίζονται συχνά, όπως τα πόμολα και οι πάγκοι της κουζίνας, αντί να απολυμαίνεις συνεχώς τα πάντα. Όταν δεν είναι απαραίτητη η απολύμανση, προτίμησε απλό σαπούνι ή οποιοδήποτε ήπιο καθαριστικό γενικού καθαρισμού. Κράτησε τα ισχυρά απολυμαντικά για «υψηλού κινδύνου» περιοχές, όπως οι επιφάνειες κοπής στην κουζίνα ή το μπάνιο…

Άνοιγε τα παράθυρα
Η αύξηση της ροής αέρα από έξω φέρνει ποικιλία μικροοργανισμών που «αραιώνουν» τη συγκέντρωση βακτηρίων που προέρχονται από τους ανθρώπους. Ωστόσο, αυτό πρέπει να γίνεται με μέτρο, καθώς σε ορισμένα περιβάλλοντα ο εξωτερικός αέρας μπορεί να περιέχει σκόνη, αλλεργιογόνα, ρύπους κ.λπ.

Έλεγξε πηγές υγρασίας
Επισκεύαζε άμεσα πιθανές διαρροές στα υδραυλικά του σπιτιού και χρησιμοποίησε αφυγραντήρες σε χώρους με αυξημένη υγρασία, ώστε να αποτρέψεις την ανάπτυξη μούχλας. Επίσης, οι εξαεριστήρες σε μπάνια και κουζίνες βοηθούν ώστε οι επιβλαβείς μύκητες να μην κυριαρχούν στο οικοσύστημα του σπιτιού.

Βάζε τακτικά ηλεκτρική σκούπα
Αφιέρωσε χρόνο μια-δυο φορές την εβδομάδα για ηλεκτρική σκούπα, που απομακρύνει αποτελεσματικά επιβλαβή σωματίδια, τα οποία ενδεχομένως θα μπορούσες να εισπνεύσεις καθώς κινείσαι μέσα στο σπίτι.

Φέρε τη φύση μέσα
Η ενσωμάτωση φυσικών στοιχείων, όπως τα φυτά εσωτερικού χώρου ή η συχνή επαφή με τη «φύση» του μπαλκονιού σου και ο αερισμός του σπιτιού με φρέσκο αέρα, «καλωσορίζουν» ωφέλιμους μικροοργανισμούς.

Επίλεξε φυσικά υλικά για έπιπλα
Η επιλογή επίπλων από φυσικές ίνες και ξύλο -σε αντίθεση με συνθετικά υλικά- μειώνει τα επίπεδα βλαβερών πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs) που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα του σπιτιού.