Από τις δημοπρασίες στην τάξη: Γιατί οι εύποροι συλλέκτες σπουδάζουν ιστορία της τέχνης

Η αγορά ενός ακριβού έργου τέχνης δεν φαίνεται πλέον να αρκεί. Για μια νέα γενιά εύπορων συλλεκτών, το ζητούμενο είναι να μπορούν να εξηγήσουν γιατί το έργο που κρέμεται στον τοίχο τους έχει σημασία.

Στη Βρετανία, μαθήματα ιστορίας της τέχνης για ενήλικες γνωρίζουν αυξανόμενη ζήτηση, από σύντομα online βίντεο λίγων λεπτών έως εντατικά προγράμματα που περιλαμβάνουν επισκέψεις σε μουσεία, γκαλερί, οίκους δημοπρασιών και ιδιωτικές συλλογές.

Στην κορυφή αυτής της αγοράς βρίσκονται συλλέκτες και υποψήφιοι συλλέκτες που θέλουν να αποκτήσουν όχι μόνο έργα τέχνης, αλλά και την αυτοπεποίθηση να τα αξιολογούν. Η νέα πολυτέλεια, με άλλα λόγια, είναι να ξέρεις τι κοιτάς.

Από την αγορά ενός πίνακα στην κατανόησή του

Το Sotheby's Institute of Art στο Λονδίνο είναι ένας από τους οργανισμούς που βλέπουν αυξανόμενο ενδιαφέρον για τέτοιου είδους εκπαίδευση. Στα προγράμματά του συμμετέχουν συλλέκτες, επαγγελματίες του χρηματοοικονομικού και νομικού κλάδου, επιχειρηματίες, αλλά και άνθρωποι που απλώς θέλουν να κατανοήσουν καλύτερα την τέχνη.

Η Λουίζα Κόλμπερτ, αντιπρόεδρος επαγγελματικών και πανεπιστημιακών προγραμμάτων του Sotheby's Institute, σημειώνει ότι πολλοί συμμετέχοντες θέλουν κάτι περισσότερο από ονόματα, ημερομηνίες και καλλιτεχνικά ρεύματα.

Θέλουν να μάθουν να κάνουν τις σωστές ερωτήσεις: ποιος παρήγγειλε ένα έργο, σε ποια πολιτική ή κοινωνική συγκυρία δημιουργήθηκε, από ποια χέρια πέρασε, πώς διαμορφώθηκε η αξία του και γιατί θεωρείται σημαντικό.

Οι ερωτήσεις αυτές έχουν νόημα σε ένα μουσείο. Γίνονται ακόμη πιο ενδιαφέρουσες όταν το έργο που εξετάζεται μπορεί να καταλήξει στο σαλόνι σου.

Μαθήματα των 8.900 λιρών

Για όσους θέλουν μια πιο εντατική εμπειρία, το London Art History Professional Certificate του Sotheby's κοστίζει 8.900 λίρες και διαρκεί 12 εβδομάδες, με μαθήματα δύο ημέρες την εβδομάδα.

Το πρόγραμμα καλύπτει την ιστορία της τέχνης από τους αρχαίους πολιτισμούς μέχρι την ψηφιακή εποχή, ενώ παράλληλα εισάγει τους συμμετέχοντες στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς τέχνης. Για ορισμένους, μάλιστα, η εμπειρία οδηγεί ακόμη και σε αλλαγή καριέρας.

Ο Αρτούρ Λανός, πρώην επαγγελματίας στον χρηματοοικονομικό κλάδο, παρακολούθησε το πρόγραμμα και στη συνέχεια πέρασε επαγγελματικά στον χώρο της τέχνης, δουλεύοντας στον οίκο Bonhams στο Παρίσι.

Για τους ήδη καθιερωμένους συλλέκτες, όμως, το κίνητρο δεν είναι απαραίτητα επαγγελματικό. Η γνώση μπορεί απλώς να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν ένα έργο που έχουν ήδη στην κατοχή τους.

Η προέλευση ενός πίνακα, οι προηγούμενοι ιδιοκτήτες του και η ιστορία της δημιουργίας του μπορούν να μετατρέψουν ένα οικείο αντικείμενο σε κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης αφήγησης.

Ιδιωτικά σπίτια ως αίθουσες διδασκαλίας

Μια ακόμη πιο αποκλειστική εκδοχή της τάσης προσφέρει το HeritageXplore, που ιδρύθηκε το 2023 από τη Βάιολετ Γκάρνοκ.

Η εταιρεία οργανώνει πρόσβαση σε ιστορικές ιδιωτικές κατοικίες και συλλογές, ενώ τρεις φορές τον χρόνο πραγματοποιεί ειδικά Luxe tours. Το κόστος ξεκινά από 8.500 λίρες ανά άτομο.

Οι συμμετέχοντες επισκέπτονται ιστορικά σπίτια, γνωρίζουν τις συλλογές τους και παρακολουθούν ξεναγήσεις από ιδιοκτήτες και ειδικούς της τέχνης.

Η λογική είναι ότι ένα έργο αποκτά διαφορετική σημασία όταν βρίσκεται ακόμη στο περιβάλλον για το οποίο δημιουργήθηκε.

Ένας πίνακας του Τζορτζ Σταμπς που παραγγέλθηκε για να απεικονίσει ένα βραβευμένο άλογο, για παράδειγμα, αφηγείται όχι μόνο την ιστορία του καλλιτέχνη αλλά και εκείνη της οικογένειας που τον παρήγγειλε.

Η τέχνη σε δόσεις των τριών λεπτών

Στο άλλο άκρο βρίσκονται προγράμματα σχεδιασμένα για όσους δεν διαθέτουν ούτε χιλιάδες λίρες ούτε εβδομάδες ελεύθερου χρόνου. Το London Art Studies προσφέρει online συνδρομή με 8,99 λίρες τον μήνα και βίντεο διάρκειας ακόμη και τριών λεπτών.

Η ιδρύτριά του, Κέιτ Γκόρντον, λέει ότι ορισμένοι συνδρομητές παρακολουθούν ένα σύντομο μάθημα κάθε πρωί. Ένας από αυτούς χαρακτήρισε την εμπειρία «spa για το μυαλό».

Πιο οικονομικές επιλογές προσφέρουν και οργανισμοί όπως το City Lit, με εισαγωγικό πρόγραμμα ιστορίας της τέχνης έναντι 279 λιρών, αλλά και το Courtauld Institute of Art, όπου τα σύντομα και εξαμηνιαία προγράμματα ξεκινούν περίπου από 245 λίρες.

Παράλληλα, το Christie's Education προσφέρει μαθήματα γύρω από τη συλλογή έργων και τον τρόπο λειτουργίας της διεθνούς αγοράς τέχνης.

Γιατί τώρα;

Η αυξανόμενη ζήτηση έχει και μια πιο ευρύτερη πολιτισμική εξήγηση. Η Κέιτ Γκόρντον θεωρεί ότι σε μια περίοδο αβεβαιότητας οι άνθρωποι αναζητούν μέσα στην τέχνη περισσότερο νόημα και ένα είδος πνευματικής σταθερότητας.

Παράλληλα, η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης ίσως ενισχύει την ανάγκη για άμεση επαφή με τη δημιουργικότητα και τα πραγματικά έργα τέχνης.

Το Instagram και το YouTube έχουν επίσης κάνει το κοινό πιο εξοικειωμένο με την εικόνα, όμως έχουν δημιουργήσει ένα νέο πρόβλημα: την υπερβολική πληροφορία. Δεν είναι πλέον δύσκολο να βρεις δωρεάν μια διάλεξη για την Αναγέννηση ή ένα βίντεο για τον Σεζάν. Το δύσκολο είναι να γνωρίζεις τι αξίζει να κρατήσεις.

«Η πληροφορία και η εκπαίδευση δεν είναι το ίδιο πράγμα», υποστηρίζει η Λουίζα Κόλμπερτ. Για τους συλλέκτες, η γνώση έχει και ένα πρακτικό πλεονέκτημα: τους κάνει λιγότερο εξαρτημένους από εμπόρους, συμβούλους και ειδικούς δημοπρασιών.

Με αρκετή εξάσκηση, μπορούν να αποκτήσουν αυτό που στον κόσμο της τέχνης αποκαλείται «μάτι» — την ικανότητα να ξεχωρίζουν το απλώς όμορφο από το πραγματικά εξαιρετικό.

Πηγη: USA today