Εσύ ψώνισες από τα dopamine sites;

Προϊόντα που δεν υπάρχουν. Παραγγελίες φαγητού που δεν θα φτάσει στην πόρτα σου. Κρατήσεις για ταξίδια που δεν θα γίνουν ποτέ. Όλα αυτά και άλλα πολλά μπορείς να βρεις στα dopamine sites –ιστοσελίδες που δεν πουλούν τίποτα, τίποτα απτό τουλάχιστον. Κι όμως, με κάποιον τρόπο, για κάποιον λόγο, έχουν γίνει δημοφιλείς. Ας πούμε ότι πεινάς. Ή μπορεί και να μην πεινάς –δεν έχει καμμία σημασία στην τελική. Μπαίνεις στο Food Never Comes, διαλέγεις ανάμεσα σε εικοσιδύο διαφορετικές κουζίνες, πας στο ταμείο, ολοκληρώνεις την αγορά και ένα μήνυμα σε ενημερώνει ότι η παραγγελία σου είναι καθοδόν.

Λίγο αργότερα, ένα bot σου τηλεφωνεί για να σου πει ότι ο ντελιβεράς δεν μπόρεσε να βρει τον δρόμο σου ή το θυροτηλέφωνό σου ή την πόλη σου. Οκ. Πλάκα είχε. Ναι, αυτό ήταν όλο. Το λέει και το σλόγκαν της ιστοσελίδας, «food never comes, dopamine does» . Παρήγγειλες πάπια Πεκίνου και τσίζμπεργκερ με σαλάτα του Καίσαρα και σπρινγκ ρολς και κοτόπουλο κάρι, ένα cheese-cake και ένα forest cake –δεν ένιωσες την ντοπαμίνη να σε κατακλύζει; Η ιστοσελίδα έχει τριακόσια είκοσι εφτά (ανύπαρκτα) πιάτα, τα οποία (δεν) πληρώνεις σε ένα ανύπαρκτο ταμείο, με μια ανύπαρκτη πιστωτική. Στο τέλος (δεν) έρχεται ο ανύπαρκτος ντελιβεράς. Σήμερα που μπήκα διαφήμιζε τον ελληνικό μουσακά του.

Θέλω κι άλλο

Η τάση ξεκίνησε –πού αλλού- στην Νότιο Κορέα την περασμένη Άνοιξη και εξαπλώθηκε παντού. Μία εικοσάχρονη φοιτήτρια από την Σεούλ είχε διαπιστώσει ότι το να διαβάζει τα ονλάιν μενού των εστιατορίων και να παραγγέλνει ωραία φαγητά, της έδινε μεγαλύτερη ικανοποίηση από το να τα τρώει όταν έφταναν στην πόρτα της. Ήθελε να δει αν ήταν μόνο αυτή που λειτουργούσε έτσι. Δημιούργησε λοιπόν μια ιστοσελίδα, το Food Never Arrives, όπου μπορούσες να παραγγείλεις τα πιο ακριβά, εξωφρενικά και παχυντικά φαγητά –και μετά να μετράς πόσα χρήματα και πόσες θερμίδες γλύτωσες. Σε πολλούς άρεσε. Κάποιοι την μιμήθηκαν. Μετά κι άλλοι.

Η κοπέλα το ξεκίνησε για πλάκα και, κατά κανόνα, οι πιο πολλές από αυτές τις ιστοσελίδες είναι χιουμοριστικές. Κάποιες άλλες στοχεύουν να περάσουν ένα μήνυμα κατά της υπερκατανάλωσης και του κόστους της στην ψυχή μας, στο σώμα μας, στο πορτοφόλι μας και στο περιβάλλον. Μία περιβαλλοντική ομάδα, η Earth Day Canada, λάνσαρε το Imaginair, ένα ονλάιν κατάστημα όπου «τίποτα δεν κατασκευάζεται, τίποτα δεν αποστέλλεται, τίποτα δεν πετιέται». Στο ίδιο πνεύμα, το Fake Haul είναι κάτι σαν το Temu, αλλά με ανύπαρκτα προϊόντα.

Και φτάνουμε στο Trip Never Leaves. Σχεδιάζεις ένα ταξίδι –προορισμός, εισιτήρια, κράτηση ξενοδοχείου, τουρ με ξεναγό, τα πάντα. Και τέλος. Δεν πληρώνεις, δεν ανεβαίνεις στο αεροπλάνο, γλυτώνεις την τσέπη σου από σίγουρο χρέος και τον πλανήτη  από τους ρύπους. Η σελίδα έχει ήδη πάνω από εκατό χιλιάδες επισκέπτες. Σου προσφέρουμε το high, σου λένε, χωρίς να πρέπει να επωμιστείς το κόστος –σε χρήματα, θερμίδες, νικοτίνη. Που κολλάει η νικοτίνη; Στην σελίδα Puff Break μπορείς να κάνεις διάλειμα για τσιγάρο –αλλά χωρίς τσιγάρο. Δηλαδή υπάρχει ένα τεράστιο τσιγάρο στο κέντρο της οθόνης.

Το πατάς και αρχίζει το διάλειμά σου. Εκείνο καίγεται, αφήνει στάχτη και μικραίνει κι εσύ στο μεταξύ μιλάς στο τσατ με άλλους σαν εσένα που προσπαθούν πιθανότατα να  κόψουν το κάπνισμα. Κάθε μέρα μπαίνουν πέντε περίπου χιλιάδες άνθρωποι. Δεν ξέρουμε αν, στο μεταξύ, ανάβουν κι ένα αληθινό τσιγάρο.

Κι εμείς γιατί χαιρόμαστε;

Εξαιτίας της ντοπαμίνης, είπαμε, η οποία μας προσφέρει ένα υπέροχο συναίσθημα ευφορίας και ικανοποίησης όταν κάνουμε πράγματα που μας αρέσουν.  Κάποιοι το έχουμε νιώσει και με το ονλάιν σόπινγκ -αυτή τη χαρά που προσφέρει το να επιδίδεσαι σε παρορμητική, ασύδοτη, ανεξέλεγκτη υπερκατανάλωση. Τώρα, λέει, μπορούμε να ικανοποιούμε τα χαμηλότερά μας ένστικτα χωρίς να παχαίνουμε και να χρεωνόμαστε. Μπορεί να φταίει η εποχή μας -συνήθως σ’αυτήν τα ρίχνουμε όλα- πάντως συχνά τρώμε παραπανίσια και βουλιμικά, ψωνίζουμε παραπανίσια και βουλιμικά. Όχι επειδή πεινάμε ή χρειαζόμαστε κάτι να αγοράσουμε, αλλά από βαρεμάρα, από άγχος ή από συνήθεια. Σε πολλούς έχει τύχει να μπούμε στο Shein ή στο Temu, να γεμίσουμε το καλάθι μας μέχρι που να ξεχειλίζει και μετά να το παρατάμε.

Καλά, θα ολοκληρώσω την αγορά αργότερα, λέμε. Ενώ μπορεί κατά βάθος να εννοούμε «πλάκα είχε, καλά περάσαμε αλλά μην ξοδεύομαι τώρα». Συχνά, η προσμονή της εκπλήρωσης μιας επιθυμίας προκαλεί πιο πολύ ενθουσιασμό και χαρά από την ίδια την εκπλήρωσή της. Το να περιμένεις να πας ένα εξωτικό ταξίδι, να  αγοράσεις ένα υπέροχο φόρεμα ή να φας ένα γκουρμέ φαγητό -η στιγμή που βρίσκεσαι ένα σκαλοπάτι πριν την πραγματοποίηση της επιθυμίας σου μπορεί να είναι η πιο συναρπαστική στιγμή. Ε, τα dopamine sites μας πηγαίνουν συνεχώς σε αυτό ακριβώς το σκαλοπάτι.  Ναι αλλά για πόσο μπορεί να πιάνει αυτό το κόλπο; Θα παραγγείλεις ανύπαρκτα γλυκά και ανύπαρκτα ρούχα και γκατζετάκια, θα κλείσεις ανύπαρκτες διακοπές για τις Αζόρες και την Χαβάη. Θα έρθει κάποια ώρα που θα βαρεθείς. Λέω εγώ. Αλλά εγώ δεν είμαι ειδικός για να κρίνω. Εξάλλου, οι πιο πιστοί πελάτες αυτών των σελίδων είναι παιδιά και έφηβοι –άνθρωποι μου μεγάλωσαν με το όνλαιν σόπινγκ και το ντελίβερι σαν κομάτι της πραγματικότητας τους. Μπορεί και να μην βαρεθούν. Μπορεί και να θέλουν, με τον τρόπο αυτό, να πάνε κόντρα στην υπερκατανάλωση που τους πασάραμε. Πάντως για την ώρα τα dopamine sites αυξάνονται και ευημερούν. Ίσως κάποια μέρα, λέει το πλάνο, μοιραστούν τα δεδομένα της συμπεριφοράς μας με νευρολόγους και ψυχίατρους. Ναι, και να μας πούν τι κατάλαβαν.