Opinion

Μήπως να σταματήσουμε να αποθεώνουμε (ξανά) τις σκελετωμένες φιγούρες; Και το αντίθετο;

Ίσως πρέπει επιτέλους να σταματήσουμε να ψάχνουμε το επόμενο πρότυπο και να αρχίσουμε να αποζητάμε το υγιές

Από το heroin chic στο body positivity: γιατί η αναζήτηση του ιδανικού σώματος συνεχίζει να απειλεί τη σωματική και ψυχική υγεία

Πριν λίγο καιρό, παρακολουθώντας το Φεστιβάλ Καννών, είδα τη Ντέμι Μουρ, μια πανέμορφη, γυμνασμένη γυναίκα που όμως ήταν σκελετωμένη σα σκιά. Κάπως έτσι, άρχισα να σκέφτομαι την Αριάνα Γκράντε, τη Σίνθια Ερίβο, την Κριστίνα Αγκιλέρα που επέστρεψε στη σιλουέτα του 2000, και πολλές άλλες.

Η μόδα έχει ένα παράξενο χούι: κάθε λίγα χρόνια αποφασίζει ότι το γυναικείο σώμα πρέπει να αλλάξει. Και ας μη γελιόμαστε με τα plus size μοντέλα, το body positivity, τους περιορισμούς στα κιλά στις πασαρέλες και γενικά όλα τα «και καλά» μέτρα που πάρθηκαν για να μας πείσουν ότι η μόδα μάς αφορά όλους. Σαν το skinny type η μόδα δεν έχει άλλο. Και όχι το απλό skinny αλλά το ατροφικό. Όλοι θυμόμαστε στο Next Top Model να κράζουν κοπέλες που τις βλέπεις και λες είναι κανονική κουκλάρα και να τις χαρακτηρίζουν plus size (και όχι με τόσο ευγενικό τρόπο).

Τη μία εποχή οι καμπύλες θεωρούνται το απόλυτο ιδανικό. Την επόμενη, το λεπτό σώμα επιστρέφει θριαμβευτικά στις πασαρέλες. Έπειτα ξανά οι γοφοί, οι γλουτοί, οι κοιλιακοί, οι «σωστές» αναλογίες. Κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, εκατομμύρια άνθρωποι κοιτάζουν τον καθρέφτη τους και αναρωτιούνται γιατί δεν συμβαδίζουν με το trend της σεζόν. Γιατί δεν δείχνουν όπως τα μοντέλα στην τηλεόραση.

Τα τελευταία δύο χρόνια παρακολουθούμε μια μάλλον ανησυχητική επιστροφή του λεγόμενου «heroin chic», της αισθητικής που κυριάρχησε στα τέλη της δεκαετίας του '90 και στις αρχές των 00s με βασίλισσα την Κέιτ Μος. Χαρακτηριστικά αυτής της αισθητικής; Υπερβολικά αδύνατα σώματα, έντονα ζυγωματικά, σχεδόν εξαφανισμένες καμπύλες και μια εικόνα εύθραυστης αδυναμίας, μπλαζέ ύφους και ζαλάδας που κάποτε παρουσιαζόταν ως υψηλή μόδα.

Πριν μερικά χρόνια το body positivity έδωσε κάποιες ελπίδες ότι μερικοί άνθρωποι έχουν επιτέλους το δικαίωμα στο φαγητό και στο έξτρα γραμμάριο, στην υγεία τους. Όμως ό,τι είναι προσποιητό και γίνεται για να κοπάσει η γκρίνια, έχει την τάση να κάνει όπισθεν. Το ίδιο έγινε και με τη μόδα.

Δεν είναι τυχαίο ότι η αναβίωση της αισθητικής των Y2K χρόνων συνοδεύεται από την επιστροφή ενός συγκεκριμένου σωματότυπου. Τα χαμηλοκάβαλα παντελόνια, οι μίνι φούστες και τα εφαρμοστά τοπ δεν σχεδιάστηκαν για όλα τα σώματα. Σχεδιάστηκαν για ένα συγκεκριμένο σώμα. Και όταν ένα ρούχο απευθύνεται ουσιαστικά σε μία μόνο κατηγορία ανθρώπων, το μήνυμα που εκπέμπει είναι σαφές: για να το φορέσεις, πρέπει πρώτα να αλλάξεις εσύ. Και να διευκρινίσω το εξής: δεν χρειάζεται να καταργήσουμε τις μίνι φούστες ή τα χαμηλοκάβαλα παντελόνια επειδή δεν μπορούν να τα βάλουν όλοι, όμως δε γίνεται να προωθούνται μόνον αυτά.

Την ίδια στιγμή, είδαμε την εκτόξευση της δημοφιλίας φαρμάκων όπως το Ozempic και παρόμοιων σκευασμάτων ως η εύκολη λύση για απώλεια βάρους, σαν το νέο must-have της σεζόν. Ξαφνικά, η δραματική απώλεια κιλών παρουσιάζεται σχεδόν σαν lifestyle επιλογή, οι σταρ δίνουν συνεντεύξεις από δω και από κει για το πόσο έχει αλλάξει η ζωή τους που έχασαν κιλά και παρουσιάζεται ως μια υγιής επιλογή, ενώ στην ουσία της είναι καταστροφική όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια.

Όμως το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ούτε τα φάρμακα ούτε τα ρούχα. Το πρόβλημα είναι ότι συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε τα σώματα σαν μόδα.

Η ψυχοθεραπεύτρια Susie Orbach, γνωστή για το έργο της γύρω από την εικόνα σώματος, έχει υποστηρίξει εδώ και δεκαετίες ότι η δυτική κοινωνία διατηρεί τις γυναίκες σε μια διαρκή κατάσταση «σωματικής ανησυχίας». Όσο περισσότερο ασχολούμαστε με το αν οι μηροί μας είναι αρκετά λεπτοί ή οι γλουτοί αρκετά στρογγυλοί, τόση λιγότερη ενέργεια αφιερώνουμε σε οτιδήποτε άλλο.

Και ίσως εκεί κρύβεται ένα κομμάτι της απάντησης. Οι τάσεις του σώματος και το πώς «πρέπει» να δείχνει δεν είναι μόνο θέμα αισθητικής αλλά ελέγχου.

Και τώρα πάμε στο δεύτερο ζήτημα. Σε αυτό που αποφεύγουμε να συζητήσουμε γιατί δεν είναι politically correct και για να το περιγράψεις πρέπει να χρησιμοποιήσεις κάποιες «απαγορευμένες» λέξεις. Στην προσπάθειά μας να καταρρίψουμε την τοξική λατρεία της ακραίας αδυναμίας, καταλήξαμε ορισμένες φορές να εξιδανικεύουμε το αντίθετο άκρο.

Η αλήθεια είναι ότι ούτε τα λίγα ούτε τα πολλά κιλά αποτελούν συνώνυμο της υγείας. Το να μην έχει κάποιος αστραγάλους από το πάχος ή να κάνει 10 βήματα και να λαχανιάζει δεν πρέπει να είναι ούτε πρότυπο ούτε οκ. Δεν πρέπει να αφήνεις ένα παιδί να γίνεται υπέρβαρο απλά και μόνο επειδή, αν το βάλεις σε σωστό διατροφικό πρόγραμμα, του καταπατάς την ελεύθερη έκφραση να μοιάζει όπως θέλει…

Αυτό που γνωρίζουμε από την ιατρική επιστήμη είναι ότι τα δύο άκρα συνοδεύονται από αυξημένους κινδύνους. Η παρατεταμένη υποθρεψία μπορεί να οδηγήσει σε ορμονικές διαταραχές, απώλεια οστικής πυκνότητας, προβλήματα γονιμότητας και καρδιαγγειακές επιπλοκές. Από την άλλη πλευρά, η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης και άλλων χρόνιων νοσημάτων.

Η ψυχολόγος Brené Brown έχει επισημάνει ότι η ντροπή γύρω από το σώμα δεν οδηγεί σε θετικές αλλαγές συμπεριφοράς. Το αντίθετο. Όσο περισσότερο στιγματίζεται ένας άνθρωπος για την εμφάνισή του, τόσο πιθανότερο είναι να εμφανίσει άγχος, κατάθλιψη ή διαταραγμένες σχέσεις με το φαγητό.

Πέρα από το εικονικό νέο μότο της μόδας «προωθούμε υγιή σώματα», που συνοδεύεται από δηλώσεις αγάπης της διαφορετικότητας, η επιβράβευση συγκεκριμένων εικόνων συνεχίζεται, ειδικά στη social media εποχή. Όλα τα σώματα είναι όμορφα, αλλά μάλλον ορισμένα είναι ΠΑΛΙ πιο ωραία από κάποια άλλα. Τα μοντέλα της Victoria's Secret, για παράδειγμα, είναι οι ιδανικές γυναίκες, ιδανικότερες από άλλα μοντέλα. Όμως δυστυχώς ελάχιστες γυναίκες έχουν αυτόν τον σωματότυπο, ο οποίος δεν μπορεί να αποκτηθεί όση δίαιτα ή γυμναστική κι αν κάνεις.

Μιλάμε για αποδοχή, αλλά τα hashtags γύρω από το αδυνάτισμα συγκεντρώνουν εκατοντάδες εκατομμύρια προβολές.

Στο TikTok, για παράδειγμα, η κουλτούρα του «body checking» –η συνεχής παρατήρηση, μέτρηση και αξιολόγηση του σώματος– έχει μετατραπεί σχεδόν σε καθημερινή συνήθεια για πολλούς νέους ανθρώπους. Μετράμε καρπούς, μέση, μηρούς, συγκρίνουμε φωτογραφίες, παρακολουθούμε βίντεο με τίτλους «what I eat in a day» λες και πρόκειται για ντοκιμαντέρ του BBC.

Και όλα αυτά ενώ οι ψυχολόγοι προειδοποιούν ότι η διαρκής σύγκριση αποτελεί έναν από του ισχυρότερους παράγοντες δυσαρέσκειας για την εικόνα σώματος.

Το πιο παράδοξο, βέβαια, είναι ότι οι ίδιες οι τάσεις αυτοαναιρούνται.

Η Μέριλιν Μονρόε θεωρούταν κάποτε το απόλυτο πρότυπο θηλυκότητας. Λίγες δεκαετίες αργότερα, η Κέιτ Μος ενσάρκωσε το ακριβώς αντίθετο. Στη συνέχεια ήρθαν οι αφύσικες και τεχνητές καμπύλες της οικογένειας Καρντάσιαν και τώρα φαίνεται πως επιστρέφουμε ξανά σε πιο λεπτές σιλουέτες.

Δηλαδή τι ακριβώς μας λέει αυτό; Ότι το «ιδανικό σώμα» δεν ήταν ποτέ πραγματικά ιδανικό. Ήταν απλώς το σώμα που εξυπηρετούσε καλύτερα τις πολιτισμικές, οικονομικές και εμπορικές ανάγκες κάθε εποχής. Μάλλον θα πρέπει να σταματήσει η αναζήτηση του ιδανικού σώματος που ωθεί ανθρώπους να μην τρέφονται φυσιολογικά και να κυνηγούν ένα τέλειο κορμί που μπορεί να επιτευχθεί μόνο με πλαστικές, ακριβές προπονήσεις και γεύματα από σεφ, ή να τρώνε υπερβολικά επειδή υπάρχει αυτό το επίπλαστο και τελικά επικίνδυνο body positivity που σου λέει πως όσα κιλά και να είσαι, είναι οκ.

Ίσως πρέπει επιτέλους να σταματήσουμε να ψάχνουμε το επόμενο πρότυπο και να αρχίσουμε να αποζητάμε το υγιές. Η υγεία δεν μετριέται μόνο στα κιλά που δείχνει η ζυγαριά. Βρίσκεται στις εξετάσεις μας, στην αντοχή μας, στη σχέση μας με το φαγητό, στην ψυχική μας ισορροπία και στην ικανότητά μας να ζούμε χωρίς να σκεφτόμαστε διαρκώς πόσο χώρο πιάνει το σώμα μας.

Δοκιμάσαμε να αποδεχτούμε όλους τους σωματότυπους, έστω και υποκριτικά, και είδαμε πως πάντα κάνουμε κύκλους. Ο ιδανικός σωματότυπος δεν είναι κάτι που δημιουργήθηκε τώρα, υπάρχει από την αρχαιότητα. Κι αν μας δίδαξε κάτι η ιστορία είναι ότι κάνει κύκλους. Ίσως, λοιπόν, ο μόνος τρόπος να σπάσουμε αυτόν τον «ζυγό» προτύπων είναι να βάλουμε τη διατροφή και τη γυμναστική στον πολιτισμό μας – όχι σαν κάτι καταναγκαστικό που πρέπει να κάνουμε για να αρέσουμε στο Instagram, αλλά για την υγεία μας.